Wielonarodowe Państwo Boliwia (WPB), hiszp. Estado Plurinacional de Bolivia (EPB) - państwo socjalistyczne w środkowej części Ameryki Południowej bez dostępu do morza.

Godło Wielonarodowego Państwa Boliwia

Flaga Wielonarodowego Państwa Boliwia

Wielonarodowe Państwo Boliwia graniczy od zachodu z Republiką Chile i Republiką Peru, od północy i wschodu z Federacyjną Republiką Brazylii (FRB), a od południa z Republiką Paragwaju oraz Republiką Argentyńską. Nie posiada dostępu do morza. Boliwia podzielona jest na 9 departamentów, które dzielą się na prowincje.

Mapa Wielonarodowego Państwa Boliwia

Historia:

Tereny obecnej Boliwii zamieszkane były przez kultury prekolumbijskie od około 20 000 lat. Pierwszą z wysoce rozwiniętych była kultura Tiahuanaco, która rozwinęła się na południowym wybrzeżu Jeziora Titicaca około II wieku p.n.e. W XV wieku terytorium ludu Ajmara zostało podbite i włączone w obręb Państwa Inków. W XVI wieku hiszpańscy konkwistadorzy pod wodzą Francisco Pizarro dokonali podboju terenów obecnej Boliwii. Jako Górne Peru zostały one włączone do nowo powstałego Wicekrólestwa Peru, a następnie do Wicekrólestwa La Platy. Nazwa państwa, nadana mu po oderwaniu w ramach ruchu narodowo-wyzwoleńczego od Peru pochodzi od nazwiska przywódcy tegoż ruchu Simona Bolivara. W 1884 roku na mocy traktatów pokojowych kończących tzw. "wojnę o saletrę", Boliwia straciła dostęp do Oceanu Spokojnego, co miało duży wpływ na jej późniejszą sytuację gospodarczą.

Po kolejnej wojnie w 1903 roku, tym razem z Brazylią, utraciła kauczukodajny region Acre. W latach 1932 - 1935 toczyła Wojny o Chaco, w wyniku których Boliwia straciła na rzecz sąsiedniego Paragwaju 2/3 spornego terytorium. W 1952 roku radykalnie lewicowy Narodowy Front Rewolucyjny (MNR) - powstały w 1941 roku mając poparcie Komunistycznej Partii Boliwii przejął na drodze rewolucji władzę w kraju utrzymując ją do 1964 roku. Od razu po rewolucji przeprowadzono szereg radykalnych reform społecznych poprawiających los obywateli, upaństwowiono kopalnie i zaczęto przeprowadzać reformę rolną ziemi pozostającej przed rewolucją w rękach wąskiej grupy najbogatszych obywateli kraju. Kres reformom i budowie socjalizmu położył zamach stanu w 1964 roku przeprowadzony przez juntę wojskową, która następnie rozbiła ruchy polityczne i związkowe. W 1967 roku dyktatura wojskowa pokonała marksistowską partyzantkę (Armię Wyzwolenia Narodowego) założoną przez wybitnego argentyńskiego lekarza i rewolucjonistę Ernesto "Che" Guevarę. MNR odzyskał krótko władzę w latach 1969 - 1971, lecz nie zdołał jej utrzymać. Po okresie kolejnej wojskowej dyktatury w latach 1971 - 1978 w 1982 roku nastąpił na skutek masowych powstań powrót demokracji i władzę ponownie odzyskał Narodowy Front Rewolucyjny sprawujący władzę do 1989 roku, następnie władzę objęła koalicja Ruchu Lewicy Rewolucyjnej (MIR) oraz Narodowej Akcji Demokratycznej (ADN) kontynuująca kierunek obrany przez MNR.

Na przestrzeni lat 90-tych i początku nowego wieku rządy zmieniały się kilkukrotnie i zaczęto wprowadzać reformy rynkowe, prywatyzację niektórych przedsiębiorstw, wprowadzono obcy, głównie amerykański kapitał i wpuszczono koncerny, które zaczęły eksploatować złoża naturalne Boliwii (głównie gazu). Wzrastające nierówności i wyzysk społeczeństwa prowadzony przez prywatny kapitał i koncerny wywołał masowe protesty, które doprowadziły do podania się do dymisji prezydenta Mesy i jego prokapitalistycznego zaplecza politycznego. W 2006 roku nowym prezydentem Boliwii został jeden z organizatorów i przywódców protestów, przewodniczący Ruchu na rzecz Socjalizmu (MaS) Evo Morales Ayma. Już w kampanii wyborczej zapowiadał on antykapitalistyczną rewolucję i powrót do gospodarki państwowej. Słowa dotrzymał i zaraz po objęciu urzędu wspólnie z byłym (zmarłym w 2013 roku) prezydentem Wenezueli (BRW) Hugo Chavezem oraz prezydentem Kuby (RK) Fidelem Castro utworzył antyamerykański front oparty na bogactwie surowców naturalnych, wydał dekrety o upaństwowieniu przemysłu gazowego i naftowego oraz zerwał rokowania o wolnym handlu z Unią Europejską (UE) oraz Stanami Zjednoczonymi (USA), przeprowadził też kolejną w dziejach Boliwii reformę rolną oddając ziemię pod uprawy biednym chłopom pochodzenia indiańskiego oraz metyskiego, co znacznie poprawiło poziom życia obywateli oraz obniżyło poziom bezrobocia i ubóstwa w kraju. W styczniu 2009 roku uchwalono nową konstytucję kraju i zmieniono oficjalną nazwę państwa z Republiki Boliwii (RB) na Wielonarodowe Państwo Boliwia (WPB). Socjalistyczne reformy przysporzyły Evo Moralesowi wrogów wśród byłej bogatszej części społeczeństwa oraz wśród rządu Stanów Zjednoczonych, który utracił swoje wpływy polityczno-gospodarcze w tym regionie Ameryki Południowej. Po wyborze na kolejną kadencję Evo Morales kontynuował wspólnie z przywódcami Kuby - Raulem Castro oraz Wenezueli - Nicolasem Maduro budowę socjalizmu XXI wieku (tzw. rewolucja boliwariańska) stanowiąc inspirację dla kolejnych państw Ameryki Południowej do walki o wyzwolenie spod północnoamerykańskiej dominacji militarnej i politycznej w tym regionie oraz do przemian społeczno gospodarczych mających za cel obalenie kapitalizmu. 20 października 2019 odbyły się wybory kolejne prezydenckie, w których ponownie wygrał Evo Morales. W następstwie prawicowego zamachu stanu z poparciem USA, 10 listopada 2019 policja i wojsko wypowiedziały posłuszeństwo Evo Moralesowi, który następnie ustąpił z urzędu prezydenta Boliwii. Tymczasowo stanowisko prezydenta objęła senator Jeanine Áñez, w kraju zapanował terror skrajnie prawicowych bojówek. Po niespełna roku chaosu oraz mobilizacji ludu oraz zwolenników byłego prezydenta Evo Moralesa przeprowadzono kolejne wybory prezydenckie, które wygrał Luis Arce z Ruchu na rzecz Socjalizmu (MaS). Jednocześnie jego partia MaS zdobyła większość w obu izbach parlamentu. W dniu 8 listopada 2020 Luis Arce został zaprzysiężony na prezydenta Boliwii.

Geografia:

Boliwia to jeden z dwóch krajów Ameryki Południowej bez dostępu do morza (straciła go w 1884 roku). Boliwia jest średnio zróżnicowana pod względem ukształtowania powierzchni. Na zachodzie kraju wznoszą się góry, wraz z przesuwaniem się na wschód teren się obniża. Pasmo Andów o szerokości ok. 600 km, składa się z trzech głównych łańcuchów Kordyliery Wschodniej z najwyższym szczytem kraju Sajama (6 520 m n.p.m.), Kordyliery Środkowej oraz Kordyliery Zachodniej. Pomiędzy Kordylierami Zachodnią i Środkową rozciąga się płaskowyż AltiplanoNa wschód teren opada przechodząc w przedgórze Yungas i w końcu w Nizinę Boliwijską. Na południowym wschodzie kraju leży część Gran Chaco, a na północy rozciąga się obszar Niziny Amazonki. Największe rzeki Boliwii to Mamoré, Beni i Guaporé. Na płaskowyżu Altiplano znajdują się bezodpływowe jeziora (Titicaca oraz Poopo) stanowiące atrakcję turystyczną.

Naturalną szatę roślinną kraju stanowią pokrywające 50,7% powierzchni wilgotne lasy równikowe z drzewami chinowymi i paprociami drzewiastymi. Na nizinach Boliwii panuje klimat podrównikowy, na przedgórzu klimat kontynentalny wilgotny, natomiast w Andach kontynentalny suchy.

Gospodarka:

Podstawą upaństwowionej gospodarki jest przemysł wydobywczy oraz rolnictwo. Największym towarem eksportowym jest cyna, cynk oraz gaz ziemny (Boliwia posiada drugie co do wielkości zasoby tego gazu w Ameryce Południowej po Wenezueli). Gaz ten w pełni zaspokaja potrzeby krajowe, w tym elektrownie gazowe produkujące energię elektryczną. Ponadto Boliwia posiada największe na świecie złoża litu niezbędnego m.in. do produkcji baterii czy leków. Dlatego powołano państwowe przedsiębiorstwo, które miałoby zająć się wydobyciem i eksportem tego surowca, co uczyniłoby z Boliwii najbogatszą gospodarkę w Ameryce Południowej. W Boliwii wydobywa się również złoto, srebro, cynk, miedź i ołów. 20 października 2010 roku Boliwia i Peru podpisały umowę na dzierżawę przez Boliwię na 99 lat małej powierzchni obszaru przybrzeżnego Peru na budowę portu morskiego. Dostęp do morza pozwoli Boliwii rozwinąć szlaki handlowe, a co za tym idzie import i eksport różnych towarów.

Wielonarodowe Państwo Boliwia jest członkiem organizacji międzynarodowych: Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), Światowej Organizacji Handlu (WTO) oraz Ruchu Państw Niezaangażowanych.

Prezydent wielonarodowego Państwa Boliwia Luis Arce

Informacje

Dane podstawowe:

  • Język urzędowy: hiszpański i 36 języków lokalnych
  • Stolica: La Paz - oficjalna, Sucre - konstytucyjna
  • Ustrój polityczny: republika socjalistyczna
  • Głowa państwa: prezydent Luis Arce
  • Powierzchnia: 1 098 580 km² (28. miejsce na świecie)
  • Liczba ludności: 11 071 000 (81. miejsce na świecie) - 2017 rok
  • Jednostka monetarna: Boliviano

Partie polityczne:

  • Ruch na rzecz Socjalizmu (MaS)
  • Ruch Lewicy Rewolucyjnej (MIR)
  • Narodowa Akcja Demokratyczna (ADN)
  • Unia Solidarności Obywatelskiej (UCS)

Przedsiębiorstwa zbrojeniowe:

  • nie istnieją

Armia:

Armia Republiki Boliwii liczy około 55 500 żołnierzy. Składają się na nią siły lądowe (25 000 żołnierzy), siły powietrzne (3 000 żołnierzy) i marynarka wojenna (3 500 żołnierzy). Ponadto oddziały paramilitarne liczą 37 100 osób. Powszechna służba wojskowa jest dobrowolna i trwa 12 miesięcy, w przypadku gdy nie jest osiągnięty wymagany stan liczbowy armii, organizuje się pobór wojskowy.

Sprzęt i uzbrojenie wojska Boliwii:

Biografie:

  • Simon Bolivar
  • Evo Morales Ayma - prezydent Republiki Boliwii w latach 2006 - 2019

Galeria:

Michał Iljin (dyskusja) 17:08, wrz 2, 2013 (UTC)IljinM.

Ostatnia aktualizacja danych: 6 grudnia 2020 roku

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA, o ile nie zaznaczono inaczej.