FANDOM


Republika Gwatemali (hiszp. República de Guatemala) - państwo w Ameryce Środkowej położone nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym.

Godło Gwatemali

Godło Republiki Gwatemali

Flaga Gwatemali

Flaga Republiki Gwatemali

Republika Gwatemali graniczy od zachodu i północy z Meksykańskimi Stanami Zjednoczonymi (MSZ), od wschodu z Belize, a od południowego wschodu z Republiką Hondurasu i Republiką Salwadoru. Środkowo-wschodnią część kraju stanowi pobrzeże Morza Karaibskiego, a południową pobrzeże Oceanu Spokojnego. Gwatemala podzielona jest na 22 departamenty i 335 gmin (municypii).

W przeszłości Republika Gwatemali była kolonią hiszpańską, niepodległość proklamowano 15 września 1821 roku.

Historia:

W czasach prekolumbijskich teren zamieszkiwany przez Indian związanych z kulturą Majów. W 1523 roku tereny dzisiejszej Gwatemali zostały podbite przez hiszpańskich zdobywców (konkwistadorów), którzy założyli tam kolonię wchodzącą w skład wicekrólestwa Nowej Hiszpani. Od XVI wieku wybrzeże kraju atakowane było przez angielskich piratów, a w XVIII wieku Brytyjczycy podjęli się nieudanej próby zajęcia wybrzeża. W 1821 roku Gwatemala uzyskała niepodległość, wkrótce potem kraj był okupowany przez Meksyk. W 1823 roku weszła w skład Zjednoczonych Prowincji Ameryki Środkowej. W 1839 roku proklamowano niepodległą republikę. Od początku niepodległości kraj ogarnął konflikt pomiędzy konserwatystami a liberałami. W latach 1844-1865 dyktatorską władzę sprawował konserwatysta Rafael Carrera y Turcios. Prowadził on politykę umacniającą pozycję Kościoła katolickiego w państwie. Słabość konserwatywnych rządów wykorzystana została przez Brytyjczyków którzy opanowali część wybrzeży kraju gdzie utworzyli własną kolonię zwaną jako Honduras Brytyjski (obecnie Belize). W 1873 roku władzę przejął liberał Justo Rufino Barrios. Podczas swoich rządów wprowadził szereg liberalnych reform, wprowadził w życie nową konstytucję, dokonał rozdziału państwa od Kościoła, reformy edukacji oraz rozwinął gwatemalską sieć kolejową. Okres jego rządów charakteryzował się szybkim wzrostem gospodarczym. Po śmierci Barriosa doszło do wzrostu wpływów Stanów Zjednoczonych Ameryki (USA).

W 1898 roku władzę objął Manuel Estrada Cabrera, który swoje rządy sprawował w sposób dyktatorski aż do 1920 roku. Zezwolił on na wejście do kraju amerykańskiego koncernu United Fruit Company, który od tego czasu wywierał duży wpływ na sytuację polityczną Gwatemali. Cabrera przyjął despotyczne metody rządów, a swoich rywali eliminował drogą zabójstw. Złe położenie robotników doprowadziło do wybuchu licznych strajków, które były brutalnie tłumione z pomocą wojska. Dyktator złożył swój urząd w 1920 roku w obliczu dużej fali protestów i utraty poparcia ze strony największych partii kraju. Władzę po nim objął wojskowy Manuel Orellana. Niepokoje społeczne lat 1921-1922 zostały brutalnie stłumione przez wojsko. Kolejny wojskowy dyktator Lázaro Chacón kontynuował politykę wzmacniania relacji gospodarczych z USA. W 1931 roku władzę objął generał Jorge Ubico, który wzorował się na hiszpańskim skrajnie prawicowym dyktatorze Francisco Franco i przyjął w Gwatemali faszyzujący charakter państwa. W trakcie swoich autorytarnych rządów uchwalił rasistowskie, antyindiańskie prawa: wydał rozporządzenie o porywaniu Indian z lasów departamentu Peten i umieszczaniu ich w ogrodzie zoologicznym w stolicy Gwatemali, zaś w 1935 roku wprowadził przymus pracy dla ludności indiańskiej. Represjom padła również klasa robotnicza, której liderzy padli ofiarą morderstw politycznych zabójstw. Życie publiczne zostało zmilitaryzowane, a ustrojem stała się oligarchia wojskowa. W 1933 roku doszło do konfliktu gwatemalsko-honduraskiego.

Podczas II wojny światowej pomimo poglądów sprzyjających myśli faszystowskiej, Ubico formalnie wypowiedział wojnę III Rzeszy Niemieckiej, włączając Gwatemalę do obozu Aliantów. W dniu 20 października 1944 roku w Gwatemali wybuchło lewicowe powstanie młodych oficerów pod wodzą pułkownika Jacobo Arbenza Guzmana, która obaliła dyktaturę Ubico. Lewicowy rząd wojskowy zorganizował pierwsze wolne i demokratyczne wybory prezydenckie, które wygrał chrześcijański socjalista Juan José Arévalo Bermejo. W gospodarce rząd przyjął program naprawy gospodarki wzorowany na amerykańskim Nowym Ładzie (ang. New Deal). Jego kadencja zapoczątkowała okres znany jako rewolucja gwatemalska. Nowy rząd wprowadził liberalne prawo pracy, wprowadził prawa Indian oraz zwalczał bezrobocie. Lewicowa polityka rządu, nawiązanie stosunków zagranicznych ze Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) oraz tolerowanie działalności Gwatemalskiej Partii Pracy spowodowały niezadowolenie rządu USA. Reformy kontynuował prezydent Jacob Arbenz, który został wybrany następcą Arévalo.

W 1954 roku w drodze zamachu stanu, popieranego przez USA i zorganizowanego przy udziale Centralnej Agencji wywiadowczej (CIA) dyktatura wojskowa przerwała reformy Arbenza oskarżając go niesłusznie o współpracę z ZSRR. W rzeczywistości chodziło o interesy gospodarcze USA, które stały się zagrożone na skutek lewicowych reform gospodarczych. Prawicowe rządy wojskowe trwały do lat 80-tych XX wieku. Na czele puczu stanął Carlos Castillo Armas, który po zamachu objął dyktatorskie rządy. Jako prezydent Castillo Armas zajął się głównie niwelowaniem skutków decyzji podjętych przez poprzedników. Z inspiracji CIA powołał paramilitarną organizację terrorystyczną Narodowy Komitet Obrony Przed Komunizmem, zdelegalizował wiele partii politycznych oraz reaktywował zlikwidowaną po obaleniu Ubico tajną policję. Z inicjatywy wojskowych utworzono skrajnie prawicową partię Narodowy Ruch Wyzwolenia mającą popierać działania junty. W 1957 roku Castillo został zastrzelony przez członka ochrony pałacowej, Romeo Vásqueza Sáncheza. Vasquez natychmiast popełnił samobójstwo, po czym oficjalnie został uznany za komunistę. W rzeczywistości zamach z pomocą CIA przeprowadził dawny stronnik zabitego dyktatora, Miguel Ydígoras Fuentes. Objął on następnie urząd prezydenta w wyniku sfałszowanych wyborów prezydenckich z 1958 roku, a jego kandydatura poparta została zarówno przez USA jak i United Fruit Company. Fuentes prowadził ściśle proamerykańską politykę i zwalczał wszelkie ruchy lewicowe w regionie, po rewolucji kubańskiej udzielał pomocy przedstawicielom antycastrowskiej opozycji. 13 listopada 1960 roku doszło do nieudanej próby puczu oficerów sympatyzujących z rewolucją kubańską. Pucz stał się sygnałem do walk partyzanckich do których doszło jeszcze w tym samym roku. Walki partyzanckie przerodziły się w trwająca kilkadziesiąt lat wojnę domową. W 1960 roku do walki z dyktaturą wojskowych ruszyły Ruch Rewolucyjny 13 Listopada oraz Powstańcze Siły Zbrojne.

W 1963 roku doszło do kolejnego przewrotu W jego wyniku władzę objął Enrique Peralta Azurdia. Pod rządami jego następcy, Julio Césara Méndeza Montenegro doszło do próby liberalizacji systemu politycznego jednak kampania represji Indian i zwalczania ruchów partyzanckich nie została zaprzestana. Od liberalizacji odstąpiły kolejne wojskowe rządy kontynuowane przez Carlosa Manuela Arana Osario będącego jednocześnie agentem CIA. Jego rządy pochłonęły 20 tysięcy ofiar. Wojskowi utrwalili swoją dyktaturę tworząc sprzyjające im partie. Partia Instytucjonalno-Demokratyczna przyjęła program centroprawicy. Partia utworzyła sojusz ze skrajnie prawicowym Ruchem Wyzwolenia Narodowego, z ramienia koalicji wywodzili się kolejni autorytarni prezydenci. Dyktatorskie rządy doprowadziły do powstania kolejnych grup powstańczych. W 1971 roku utworzona została Ejército Guerrillero de los Pobres. Represje wojskowej junty osłabły na skutek trzęsienia ziemi z 1976 roku co ułatwiło mobilizację ludności. Rządy terroru po trzęsieniu ziemi przywrócił Fernando Romeo Lucas García. Zaostrzył on represje wobec opozycji i przeprowadzał eksterminację ludności indiańskiej. W 1979 roku powstał kolejny ruch partyzancki, Rewolucyjna Organizacja Armii Ludowej (ROAL). W 1982 roku doszło do kolejnego zamachu stanu. W jego wyniku władzę objął Jose Efrain Rios Montt, który zwiększył działania prawicowych szwadronów śmierci oraz dopuścił się licznych zbrodni ludobójstwa, a także kontynuował proamerykański kurs państwa. W latach 80-tych Stany Zjednoczone zwiększyły pomoc militarną i gospodarczą dla dyktatury. W 1982 roku organizacje partyzanckie zjednoczyły się w socjalistycznej partii Gwatemalskie Zjednoczenie Narodowo-Rewolucyjne (GZNR) i wspólnie prowadziły walkę z kolejnymi dyktatorami. W 1983 roku Montt został obalony w kolejnym puczu, a prezydentem został Óscar Humberto Mejía Victores, ktory pod naciskiem międzynarodowym zapowiedział powrót cywilnych rządów. W 1984 roku odbyły się wybory, a w 1986 roku przyjęto nową konstytucję Gwatemali. W tym samym roku pierwszym cywilnym prezydentem kraju został Marco Vinicio Cerezo Arévalo. Rządy cywilne nadal jednak pozostawały zależne od wojska.

W 1987 oraz 1990 roku doszło do nieudanych negocjacji pokojowych między stronami wojny domowej. W 1991 roku do władzy doszedł Jorge Serrano Elías. Prezydent drogą rokowań z przedstawicielami ruchu partyzanckiego i przemian strukturalnych w armii pragnął zakończyć około 30-letnią wojnę domową. Za inne cele uznał reformę gospodarczą, która miała obniżyć inflację (wynoszacą w 1990 roku 59,8%) oraz zakończył trwający od wielu lat spór graniczny z sąsiednim Belize. W 1993 roku Elías dokonał nieudanej próby objęcia władzy dyktatorskiej przez co został usunięty z urzędu prezydenta. W 1996 roku władzę objął lewicowiec Álvaro Arzú będący przewodniczącym Partii Postępu Narodowego (PPN). Arzú w 1996 roku zawarł traktat pokojowy z armią partyzancką a w 1998 roku powstańcy dokonali procesu demobilizacji oraz przeistoczyli się w legalną partię polityczną. Wojna domowa pochłonęła około 200 000 ofiar. W 1999 roku wybory wygrał populistyczny Gwatemalski Front Republikański (GFR) prowadzony przez byłego dyktatora Montte. Prezydentem z ramienia populistów został Alfonso Antonio Portillo Cabrera, który pomimo członkostwa w partii Montty, starał się ograniczyć wpływy wojska i usunąć z armii wyższych oficerów odpowiedzialnych za zbrodnie z okresu wojny domowej. W 2002 roku zredukował armię o 20% oraz uznał winę państwa za zbrodnie junty obiecując przy tym rekompensatę dzięki czemu instytucje międzynarodowe tj. Międzyamerykański Bank Rozwoju obiecały wesprzeć finansowo gwatemalski proces pokojowy. Portillo jak się okazało był odpowiedzialny za korupcję na wielką skalę i po porażce wyborczej oraz uchyleniu immunitetu w lutym 2004 roku uciekł do Meksyku, który cztery lata później dokonał jego ekstradycji. Następcą Portillo został Óscar José Rafael Berger Perdomo z nowo utworzonej koalicji prawicowych organizacji pod nazwą Wielki Sojusz Narodowy. Berger Perdomo kontynuował politykę Portillo, dokonał dalszej redukcji armii oraz wypłacił odszkodowania ofiarom wojskowej dyktatury.

​​Republika Gwatemali jest członkiem organizacji międzynarodowych: Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) oraz Światowej Organizacji Handlu (WTO).

Informacje

Dane podstawowe:

  • Język urzędowy: hiszpański
    Mapa Gwatemali

    Mapa Republiki Gwatemali

  • Stolica: Gwatemala
  • Ustrój polityczny: republika
  • Głowa państwa: prezydent James Ernesto Morales Cabrera
  • Powierzchnia: 108 890 km² (107. miejsce na świecie)
  • Liczba ludności: 16 919 000 (70. miejsce na świecie) - 2017 rok
  • Jednostka monetarna: Quetzal

Partie polityczne:

  • Gwatemalskie Zjednoczenie Narodowo-Rewolucyjne (GZNR) - lewicowa, socjalistyczna
  • Partia Instytucjonalno-Demokratyczna (PID) - centroprawicowa
  • Front Konwergencji Narodowej (FKN) - prawicowa
  • Partia Patriotyczna (PP)

Przedsiębiorstwa zbrojeniowe:

  • nie istnieją

Produkty przedsiębiorstw zbrojeniowych:

  • brak

Armia:

Brak danych.

Sprzęt i uzbrojenie wojska Gwatemali:

  • pistolet Colt M1911 (brak danych)
  • karabin szturmowy Sa vz. 58 (brak danych)
  • karabin szturmowy M16 (brak danych)
  • karabin szturmowy HK33 (brak danych)
  • karabin szturmowy AR-10 (brak danych)
  • karabin szturmowy SAR Córdova 13 (8 000szt.)
  • karabin szturmowy Galil ACE (brak danych)
  • Cessna A-37 Ważka (10szt.)
  • FMA IA-63 Pampa III (2szt.)
  • Embraer EMB-312 Tucano (10szt.)
  • Embraer EMB-314 Super Tucano (10szt.)
  • Pilatus PC-7 (10szt.)
  • ENAER T-35 Pillan (4szt.)
  • Cessna 206 (2szt.)
  • Piper PA-31 Nawajo (6szt.)
  • Fokker F27 (2szt.)
  • Bell 206 (6szt.)
  • Bell UH-1 Irokez (4szt.)
  • Bell 212 (7szt.)
  • Bell 412 (3szt.)

Służby porządkowe:

  • Policja

Biografie:

  • Jacobo Árbenz Guzmán - lewicowy polityk, prezydent Gwatemali w latach 1951-1954 obalony w zamachu stanu zorganizowanego przy udziale amerykańskiej CIA
  • Jose Efrain Rios Montt - prawicowy polityk, wojskowy, prezydent i dyktator Gwatemali w latach 1982-1983

Źródła:

Galeria:

Michał Iljin (dyskusja) 15:31, sty 12, 2020 (UTC)IljinM.

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.