FANDOM


Jakowlew Jak-23 (ros. Яковлев Як-23) - samolot myśliwski konstrukcji radzieckiej I generacji.
Yak 23

Samolot myśliwski Jakowlew Jak-23

Jak-23

Samolot myśliwski Jakowlew Jak-23 należący do lotnictwa wojskowego PRL Źródło: P. Słoma - TBiU nr 112

Samolot Jak-23 zaprojektowano w drugiej połowie lat 40-tych w biurze konstrukcyjnym kierowanym przez Aleksandra Siergiejewicza Jakowlewa jako lekki myśliwiec o dużej manewrowości przystosowany do operowania na niskim i średnim pułapie. Był to pierwszy w Związku Radzieckim (ZSRR) seryjnie produkowany myśliwiec wyposażony w wyrzucany fotel pilota. Samolot powstał jako dalsze rozwinięcie założeń konstrukcyjnych przyjętych przy projektowaniu wcześniejszych myśliwców Jak-15 oraz Jak-17. Podobnie jak one posiadał redanowy kształt kadłuba z silnikiem odrzutowym w nosie kadłuba oraz dyszą wylotową pod tylną częścią kadłuba. Napęd samolotu stanowił turbinowy silnik odrzutowy Klimow RD-500 będący licencyjną wersją silnika THD Rolls-Royce Dervent V.

Jak 23 monino

Samolot Jak-23 w barwach radzieckiego lotnictwa wojskowego w Centralnym Muzeum Sił Powietrznych Rosyjskiej Federacji w Monino

Konstrukcja metalowa, półskorupowa w układzie redanowym. Usterzenie pionowe pojedyncze, płat prosty, stały w układzie średniopłata. Wlot powietrza z przodu kadłuba, dysza wylotowa silnika z tyłu kadłuba w dolnej jego części pokrytej stalą żaroodporną. Kabina z fotelem wyrzucanym. Podwozie trójpodporowe z kołem przednim, chowane. Na wyposażenie standartowe samolotu składały się m.in. półautomatyczny żyroskopowy celownik optyczny ASP-3N (po raz pierwszy zastosowany na samolocie radzieckim), radiostacja nadawcza RSI-6K, radiostacja odbiorcza RSI-6M1, radiokompas RPKO-10M oraz system identyfikacji "swój-obcy" SCz-ZM.

Oblotu prototypu z żółtym numerem bocznym 52 dokonano w dniu 17 czerwca 1947 roku. Dokonał tego pilot oblatywacz OKB Jakowlewa Michaił I. Iwanow. Po raz pierwszy samolot zaprezentowano publicznie 3 sierpnia tego samego roku na defiladzie lotniczej w Tuszyno. Próby państwowe w Instytucie Naukowo-Badawczym Sił Powietrznych trwały do marca 1948 roku. Podczas prób w samolotach prototypowych (zbudowano łącznie 5 prototypów) wprowadzono kilkanaście drobnych oraz kilka większych zmian konstrukcyjnych. M.in. zmiejszono ilość działek z czterech do dwóch, poprawiono usterzenie pionowe zmniejszając powierzchnię steru kierunku oraz zamontowano maszt antenowy. Produkcję seryjną opartą na dokumentacji konstrukcyjnej prototypu nr 5 rozpoczęto w marcu 1948 roku. Samolot mógł operować z lotnisk gruntowych, dzięki lekkiej konstrukcji i mocnemu silnikowi był wysoce manewrowy, posiadał duże przyśpieszenie, prędkość wznoszenia oraz posiadał dobre charakterystyki startu oraz lądowania. W opinii pilotów na nim latających była to udana konstrukcja o łatwym pilotażu. Pilot Ludowego Wojska Polskiego (LWP) generał brygady dr Mirosław Hermaszewski stwierdził nawet, że był to najbardziej zwrotny samolot myśliwski na jakim latał. Samolot dysponował nadmiarem mocy silnika. Wśród samolotów odrzutowych ze skrzydłami prostymi tego okresu był zaliczany pod względem możliwości techniczno-taktycznych do najlepszych na świecie. Miał on też i swoje wady, do których zaliczała się mała stabilność podłużna przy lotach z dużą prędkością, co było wynikiem ustawienia silnika pod pewnym kątem do osi podłużnej, co powodowało jego "ucieczkę" w górę przy zwiększaniu mocy silnika i utrudniało prowadzenie walki powietrznej oraz brak hamulców aerodynamicznych. Ze względu na brak hermetyzowanej kabiny miał ograniczone zastosowanie na większych wysokościach. Ponieważ rozpoczęcie produkcji Jaka-23 zbiegło się z rozpoczęciem produkcji nowocześniejszych samolotów ze skośnymi skrzydłami (MiG-15 oraz Ławoczkin Ła-15) został on wdrożony do produkcji jako maszyna uzupełniająca, przeznaczona do walki na mniejszych wysokościach.

Pod koniec 1948 roku Jak-23 wszedł na wyposażenie radzieckich sił powietrznych w ograniczonej ilości do zaledwie kilku pułków lotniczych. W 1949 roku pierwsze Jaki trafiły do Czechosłowacji (CSRS) oraz Bułgarii (LRB). Z uwagi na rozwój nowocześniejszych konstrukcji MiG-a (MiG-15 i MiG-17) dość szybko okazał się konstrukcją przestarzałą i produkcję zakończono po zbudowaniu 318 egzemplarzy. Z lotnictwa ZSRR wycofano go już w 1951 roku po pojawieniu się w większej ilości samolotów MiG-15. Większość z nich zezłomowano lub przekazano sojusznikom z Układu Warszawskiego.

Do Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (PRL) pierwsze samoloty Jak-23 trafiły w grudniu 1950 roku, były to fabrycznie nowe egzemplarze przesyłane drogą lądową w kontenerach i montowane w kraju na lotnisku Warszawa-Bemowo oraz weszły do służby na stacjonującym na tym samym lotnisku 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego "Warszawa", kolejne trafiły do 2 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego. Pierwszej publicznej prezentacji Jaka-23 dokonano w dniu 26 sierpnia 1951 roku podczas defilady lotniczej z okazji święta lotnictwa nad Warszawą. W późniejszym okresie do Polski trafiły używane maszyny z Czechosłowacji oraz ZSRR, łączna ich ilość w polskim lotnictwie wojskowym przekroczyła 100 egzemplarzy. Jednostka bojową, która najdłużej eksploatowała samoloty Jak-23 był 2 PLM, gdzie wykonywano na nich loty do końca sierpnia 1954 roku. Następnie służyły jako maszyny szkolno-treningowe w Oficerskiej Szkole Lotniczej (OSL) nr 5 w Radomiu, która specjalizowała się w szkoleniu pilotów myśliwskich. Wysłużone samoloty stopniowo wycofywano ze służby i w dniu 1 września 1959 roku wycofano z użytku ostatnie 32 egzemplarze pozostające na wyposażeniu lotnictwa wojskowego PRL. Wcześniej w 1956 roku Dowództwo Wojsk Lotniczych podjęło decyzję o przekazaniu dwóch maszyn Instytutowi Lotnictwa w Warszawie, gdzie otrzymały one cywilne oznaczenia SP-GLK i SP-GLL stając się pierwszymi w Polsce samolotami odrzutowymi.
Jak-23 Polska

Jeden z muzealnych egzemplarzy samolotu Jak-23 w barwach polskiego lotnictwa wojskowego znajdujący się w Lubuskim Muzeum Wojskowym

Informacje

Dane podstawowe:

  • Państwo: Związek Radziecki (ZSRR)
  • Producent: OKB Jakowlewa
  • Typ samolotu: myśliwski
  • Załoga: 7 osoba
  • Prototypy: 1947 - 1948
  • Produkcja: 1949 - 1950
  • Wyprodukowane egzemplarze: 318szt.

Dane techniczne:

  • Silnik: 1 odrzutowy Klimow RD-500
  • Jak-23.svg

    Sylwetka samolotu Jak-23 w trzech rzutach

    Rozpiętość: 8,73 m
  • Długość kadłuba: 8,10 m
  • Wysokość: 3,30 m
  • Powierzchnia nośna: 13,50 - 13,70 m² (różne źródła)
  • Masa własna: 1 980 kg
  • Masa całkowita: 3 036 kg (normalna), 3 384 kg (ze zbiornikami dodatkowymi)
  • Prędkość maks: 923 km/h
  • Prędkość min: brak danych
  • Wznoszenie: 47 m/s
  • Pułap: 14 800 m
  • Zasięg: 1 030 km (ze zbiornikami dodatkowymi)
  • Zapas paliwa: 790 - 1 290 l
  • Rozbieg: 550 m
  • Dobieg: 650 m
  • Uzbrojenie: 2 działka NR-23 kal. 23 mm (zapas amunicji: 90 szt. każde) pod kadłubem, 2 bomby o masie 60 kg lub 2 zbiorniki podwieszane zwiększające zasięg.

Wersje:

  • Jak-23 - wersja seryjna
  • Jak-23 UTI - dwuosobowa wersja szkolno-treningowa
  • Jak-23DC - dwuosobowa prototypowa wersja rumuńska przerobiona z seryjnych wersji w ilości 4szt

Użytkownicy:

Bibliografia:

  • Piotr M. Bartoszewski "Samolot myśliwski Jak-23, TBiU nr 112" Wydawnictwo MON Warszawa 1987

Źródła:

Michał Iljin (dyskusja) 10:40, kwi 2, 2014 (UTC)IljinM.

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.