FANDOM


Kuter rakietowy projektu 205 (ros. Ракетный катер проекта 205) - kuter rakietowy konstrukcji radzieckiej, następca kutra rakietowego projektu 183R.

Kuter rakietowy projektu 205

Kuter rakietowy projektu 205 należący do Marynarki Wojennej ZSRR

Pierwsze radzieckie kutry rakietowe powstały poprzez adaptację zwykłego kutra torpedowego projektu 183 dość rozpowszechnionego we flocie Związku Radzieckiego (ZSRR). W miejsce pokładowych wyrzutni torpedowych ustawiono dwa łoża startowe dla dla pocisków rakietowych klasy woda-woda P-15. Aby zabezpieczyć je przed działaniem niekorzystnych warunków atmosferycznych łoża startowe wyposażono w specjalne półhangarowe osłony. Ponadto zmodyfikowane kutry wyposażono w elektroniczne stacje radiolokacyjne specjalne do wykrywania celów i kierowania pociskami. Tak przebudowane okręty zostały skierowane do produkcji w 1959 roku pod oznaczeniem Kuter rakietowy projektu 183R (R od "rakietnyj"). Adaptacja kutra torpedowego do przenoszenia pocisków była rozwiązaniem tymczasowym. Równolegle radzieccy konstruktorzy z Centralnego Biura Konstrukcyjnego CKB-5 w Leningradzie pod przewodnictwem głównego projektanta Jewgienija Iwanowicza Juchnina opracowali nowoczesny, większy kuter uzbrojony w cztery wyrzutnie rakiet P-15 typu hangarowego oraz w dwie podwójne, nowoczesne automatyczne armaty AK-230 kal. 30 mm kierowane radarem, co pozwoliło na skuteczne prowadzenie ognia w każdych warunkach atmosferycznych. Jednostka ta, większa od poprzednika charakteryzowała się większą dzielnością morską, czyli zdolnością pływania po wzburzonej powierzchni morza. Podwojenie liczby pocisków rakietowych znacznie zwiększyło siłę uderzeniową jednostki.

ORP Hel

Kuter rakietowy projektu 205, ORP "Gdańsk" należący do Marynarki Wojennej PRL

ORP Oksywie

Kuter rakietowy ORP "Oksywie" Marynarki wojennej PRL podczas rejsu patrolowego

Kuter rakietowy projektu 205 został zbudowany w typowym dla małych i szybkich jednostek pływających układzie konstrukcyjnym i posiadał bardzo zwartą sylwetkę. Kadłub okrętu został przystosowany do pływania po dość wzburzonej powierzchni morza. Przekrój poprzeczny kadłuba miał w części dziobowej kształt litery "V" i przechodził stopniowo w dalszej części w kształt litery "U' bez zaoblenia. Kadłub konstrukcji stalowej składał się z wręg i podłużników i był pokryty poszyciem zgodnie z ówczesnymi wymaganiami konstrukcyjnymi w tej dziedzinie. Część dziobową kadłuba zajmowało duże pomieszczenie marynarzy z umieszczonym pośrodku magazynem amunicji dla armaty AK-230. W środkowej części kadłuba znajdowały się kabiny oficerskie i podoficerskie, do obu grup pomieszczeń schodziło się z Głównego Stanowiska Dowodzenia (GSD). Całą rufową część kadłuba zajmowała siłownia wraz z magazynem amunicji dla rufowej armaty AK-230 oraz pomieszczeniem maszyny sterowej. W rufowym przedziale siłowni znajdowały się dwa silniki główne i jeden większy zespół prądotwórczy, natomiast w przednim przedziale siłowni jeden silnik i dwa mniejsze zespoły prądotwórcze. W celu zabezpieczenia przed skutkami ostrzału materiały łatwopalne (paliwo i oleje) rozmieszczono w podwójnym dnie okrętu. Spaliny z silników odprowadzane były na zewnątrz poprzez otwory w burtach. Na kadłubie okrętu w części dziobowej zamontowana była armata AK-230, za nią znajdowała się nadbudówka pokładowa mieszcząca w przedniej części Główne Stanowisko Dowodzenia (GSD) nad którym znajdował się pomost bojowy. Tuż za pomostem bojowym ustawiony był maszt na którym zamontowane były anteny stacji radiolokacyjnej wykrywania celów Rangout oraz systemu identyfikacji "swój-obcy" Nichrom-RR. Na tylnej części nadbudówki na specjalnym pomoście ustawiona była antena stacji radiolokacyjnej MR-104 Ryś dla kierownia ogniem armat. Za nią na pokładzie zamontowana była druga armata AK-230. Po obu stronach nadbudówki (dwie po lewej, dwie po prawej) znajdowały szynowe wyrzutnie pocisków rakietowych P-15, ustawione jedna za drugą. Wyrzutnie były obudowane specjalnymi osłonami-hangarami chroniącymi całkowicie pociski przed warunkami atmosferycznymi oraz wodą morską. W każdym hangarze znajdowały się dwa otwory. Przez przedni, zamykany unoszoną do góry pokrywą wystrzeliwany był pocisk, przez tylni również otwierany usuwane były gazy spalinowe silników startującego pocisku. Dodatkowy właz pomiędzy nadbudówką a hangarem służył do kontroli i obsługi pocisku. Każdy hangar wyposażony był w instalację przeciwpożarową, w czasie startu rakiety wypełniała ona wodą specjalną rynnę w hangarze. Ładowanie rakiet do hangarów można było przeprowadzać w bazie lub z brzegu za pomocą przygotowanego mostu pontonowego. Na wyposażenie standartowe kutra składały się kompasy (magnetyczny i żyroskopowy), urządzenia radionawigacyjne (radiokompas i radiolokator nawigacyjny), urządzenia łączności radiowej oraz wyposażenie pokładowe w postaci kół ratunkowych, pneumatycznych nadmuchiwanych tratw ratunkowych, wytwornic zasłony dymnej, urządzeń kotwicznych, pachołków kotwicznych, relingów, dziobowych i rufowych drzewców flagowych itp.

Kuter rakietowy porojektu 205, wnętrze GSD

Wnętrze Głównego Stanowiska Dowodzenia (GSD) na kutrze rakietowym projektu 205 ORP "Władysławowo" ustawionym jako eksponat muzealny w Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu. Zdjęcie ze zbiorów Mariusza Pulkowskiego

Prototyp został ukończony w 1959 roku, rok później przeprowadzono próby morskie na Morzu Bałtyckim. Okręty tego typu pojawiły się we flocie radzieckiej około 1960 lub 1961 roku, wkrótce też zostały wprowadzone do sił morskich zaprzyjaźnionych z ZSRR państw socjalistycznych i arabskich w tym do Marynarki Wojennej Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (PRL), do której pierwsze kutry projektu 205 trafiły w liczbie 2 egzemplarzy w 1964 roku i weszły do służby w nowo utworzonym rok wcześniej 3 Dywizjonie Kutrów Torpedowych w Helu. Były to kutry ORP "Hel" (numer burtowy 121) oraz ORP "Gdańsk" (numer burtowy 122). W 1965 roku trafiły do Polski kolejne dwa kutry. Łącznie do 1975 roku do Polskiej Marynarki Wojennej trafiło 13 jednostek tego typu. Wszystkie okręty jako nowy typ jednostek w Marynarce Wojennej otrzymały nowe nazwy wywodzące się od nazw polskich miast portowych, za wyjątkiem kutra o numerze burtowym 129, który otrzymał nazwę ORP "Oksywie" od dzielnicy Gdyni. Kutry zostały zaklasyfikowane w Polsce jako Małe Okręty Rakietowe (MOR), wprowadzenie ich do służby znacznie wzmocniło siłę bojową Polskiej Marynarki Wojennej. Przeprowadziły one wiele rejsów patrolowych oraz ćwiczebnych strzelań rakietowych. Na początku lat 80-tych Małe Okręty Rakietowe zaczęły się starzeć i powoli tracić swoją wartość bojową. Wobec niepowodzenia budowy kutrów rakietowo-artyleryjskich projektu 665 krajowej konstrukcji zadecydowano o zakupie w ZSRR nowych okrętów rakietowych, wybór padł na korwety rakietowe projektu 1241RE. W związku z tym w 1984 roku wycofano z użytku pierwszy z kutrów rakietowych projektu 205, łącznie do końca okresu PRL-u wycofano trzy jednostki. Po zmianie systemu politycznego w Polsce ze względów ekonomicznych oraz politycznych proces wymiany jednostek został wstrzymany i okręty nadal wypełniały swoje zadania aż do 2006 roku, kiedy to wycofano ze służby ostatnie dwa kutry. Jeden z nich ORP "Władysławowo" (433, eks - 133) został w marcu 2010 roku przecholowany do Kołobrzegu i ustawiony w tamtejszym Muzeum Oręża Polskiego jako eksponat muzealny.

Wykaz kutrów rakietowych projektu 205 będących w służbie Polskiej Marynarki Wojennej
Lp. Nazwa okrętu Numer burtowy Podniesienie bandery Opuszczenie bandery
1.

ORP "Hel"

121, 421 04.01.1964 31.12.1984
2. ORP "Gdańsk" 122, 422 09.09.1964 28.02.1989
3. ORP "Gdynia" 123, 423 07.09.1965 15.11.1989
4. ORP "Kołobrzeg" 124, 424 12.11.1965 15.06.1993
5. ORP "Szczecin" 125, 425 17.01.1966 30.06.1990
6. ORP "Elbląg" 126, 426 14.09.1966 30.06.1990
7. ORP "Puck" 127, 427 26.10.1967 07.02.2003
8. ORP "Ustka" 128, 428 25.09.1968 02.10.2000
9. ORP Oksywie" 129, 429 09.12.1971 02.10.2000
10. ORP "Darłowo" 130, 430 20.01.1972 07.02.2003
11. ORP "Świnoujście" 131, 431 13.01.1973 31.03.2006
12. ORP "Dziwnów" 132, 432 27.01.1975 17.06.2004
13. ORP "Władysławowo" 133, 433 13.11.1975 2006   
Kuter rakietowy projektu 205U

Kuter rakietowy projektu 205U należący do Wojenno Morskiej floty Rosyjskiej Federacji

​​​​​W 1961 roku w ZSRR opracowano zmodernizowaną wersję kutra oznaczoną jako projekt 205U, uzbrojoną w nowocześniejszy pocisk rakietowy P-15U ze składanymi skrzydłami oraz zwiększonym z 40 do 80 km zasięgiem. Dzięki temu udało się zmniejszyć wielkość wyrzutni rakietowych, ponieważ pociski znajdowały się w wyrzutni ze złożonymi skrzydłami, w momencie odpalenia i opuszczenia przez rakietę prowadnicy skrzydła automatycznie się rozkładały. Nowszą wersję można było rozróżnić od wcześniejszej, właśnie po nowych mniejszych cylindrycznych wyrzutniach. Pozostałe uzbrojenie pozostało bez zmian. W połowie lat 60-tych XX wieku na podstawie kutra rakietowego opracowano i skonstruowano kuter patrolowy projektu 205P. Kutry rakietowe projektu 205 były niewątpliwie jednym z najbardziej znanych i najbardziej licznych typów okrętów na świecie. W momencie pojawienia się ani Stany Zjednoczone (USA) ani inne państwa NATO nie posiadały okrętów bojowych tego typu. Były wyrazem idei przeciwstawienia ciężkim i mało ruchliwym dużym okrętom licznych, szybkich i zwrotnych małych jednostek uderzeniowych, a także doktryny obrony przeciwatomowej, polegającej na dążeniu do jak największego rozproszenia sił. Kutry projektu 205 były jednostkami nowoczesnymi i dowiodły swej skuteczności podczas wojny indyjsko-pakistańskiej kiedy to indyjskie kutry rakietowe zatopiły m.in. pakistański niszczyciel Khaibar oraz liberyjski statek transportowy Venus Challenger, a także zniszczyły pakistański niszczyciel Shah Jahan, który całkowicie spłonął i został później zezłomowany. Dopiero te udane ataki spowodowały zainteresowanie się tym nowym rodzajem jednostki morskiej i w wielu państwach zachodnich rozpoczęto budowę tego typu okrętów. W połowie lat 60-tych pocisk rakietowy P-15 był bardzo skuteczną bronią, nie znano jeszcze jego wszystkich możliwości oraz skutecznych środków przeciwdziałania. Jednak już w 1973 roku podczas kolejnej wojny arabsko-izraelskiej izraelczycy potrafili skutecznie zapobiec atakom arabskich kutrów rakietowych za pomocą zainstalowanych na okrętach wyrzutni celów pozornych wystrzeliwujących paski folii, które stanowiły znacznie większe echo radarowe niż atakowany okręt. Atakujące kutry rakietowe projektu 205 powstałe w okresie, gdy broń rakietowa i środki radiolokacyjne dopiero się rozwijały były pozbawione takich wyrzutni i przez to podatne na zniszczenie. Kontratak izraelskich okrętów i samolotów zakończył się zatopieniem kilku egipskich oraz syryjskich kutrów rakietowych. W wyniku powyższych tragicznych doświadczeń bojowych jednostki tego typu będące na wyposażeniu Marynarki Wojennej ZSRR dozbrojono w wyrzutnie celów pozornych PK-16, wzmocniło to znacznie zdolność przetrwania kutra podczas działań bojowych. Produkcję kutrów zakończono w 1970 roku po zbudowaniu 274 jednostek. W chwili obecnej praktycznie wszystkie kutry tego typu na świecie poza niektórymi państwami zostały wycofane z użytku.
Kuter rakietowy projektu 205ER

Kuter rakietowy projektu 205ER

Obraz 301

Model kutra rakietowego ORP "Hel" ustawionego jako eksponat w Muzeum Obrony Wybrzeża na Helu. Zdjęcie ze zbiorów autora.

Informacje

Dane podstawowe:

  • Państwo: Związek Radziecki (ZSRR)
  • Producent:​​​​​​ Zakład Stoczniowy Nr 5 w Leningradzie, Zakład Stoczniowy Nr 341 w Rybińsku, Zakład Stoczniowy Nr 602 we Władywostoku.
  • Typ okrętu: kuter rakietowy
  • Załoga: 26 osób
  • Prototypy: 1959
  • Produkcja: 1960 - 1970
  • Zbudowane jednostki: 274 szt.

Dane techniczne:

  • Napęd: 3 silniki wysokoprężne M503 o mocy 4 000 KM każdy napędzające trzy śruby napędowe
  • Długość: 38,6 m
  • Szerokość: 7,6 m
  • Wysokość: 9,0 m
  • Zanurzenie: 2,6 m
  • Wyporność standartowa: 171,0 t
  • Wyporność maksymalna: 220,5 t
  • Prędkość maks. 38,5 węzła (71,30 km/h)
  • Zasięg: 800 Mm
  • Autonomiczność: 5 dób
  • Uzbrojenie: 4 pojedyncze wyrzutnie pocisków rakietowych P-15 lub P-15U (zapas 4 pocisków), 2 armaty automatyczne AK-230 kal. 30 mm

Użytkownicy:

Bibliografia:

  • Leszek Komuda "Mały Okręt Rakietowy, TBiU nr 27" Wydawnictwo MON Warszawa 1974
  • Jarosław Ciślak "Polska Marynarka Wojenna 1995" Wydawnictwa Lampart & Bellona Warszawa 1995

Źródła:


Michał Iljin (dyskusja) 18:07, lis 10, 2018 (UTC)IljinM.