FANDOM


T-54 - czołg podstawowy konstrukcji radzieckiej I generacji, następca czołgu średniego T-34.
T-54 pierwotny

Czołg podstawowy T-54 pierwotnej pierwszej wersji model 1946

Czołg T-54 został opracowany w latach 1943 - 1944 przez Biuro Projektowe Uralskiej Fabryki Wagonów (UWZ) pod przewodnictwem Aleksandra Aleksandrowicza Morozowa i miał być głównym w Armii Czerwonej typem czołgu zastępując w tej roli czołg T-34. Był to również pierwszy seryjnie produkowany w ZSRR czołg I generacji. Dzięki przeprojektowaniu przedziału silnikowego oraz umieszczeniu silnika i przekładni w poprzek przedziału, można było znacznie zmniejszyć długość i wysokość czołgu, a także przesunąć wieżę na środek kadłuba, odciążając przednie rolki. Wraz z usunięciem z przedniej części kadłuba strzelca radiooperatora udało się również zmniejszyć objętość wewnętrzną i przy masie mniejszej niż masa T-34-85 osiągnąć znaczny wzrost opancerzenia.

Т-54-1 Chabarowsk muzeum

Czołg podstawowy wersji T-54-1 (T-54 model 1946) w Muzeum Wojskowym w Chabarowsku

Czołg T-54 zbudowano w klasycznym układzie konstrukcyjnym wywodzącym się od czołgu T-34 oraz czołgu T-44, który miał być jego następcą. Kadłub o pochyłych ścianach, zmniejszających ryzyko przebicia pancerza wykonany został ze spawanych ze sobą walcowanych płyt pancernych. Po raz pierwszy zastosowana w radzieckim czołgu opływowa wieża była odlewana w całości, jej górna część miała prawie 200 mm grubości. Kadłub podzielony był konstrukcyjnie na trzy przedziały: kierowania, bojowy oraz napędowy. W przedziale kierowania znajdującym się z przodu kadłuba, znajdowało się stanowisko mechanika-kierowcy oraz zbiornik paliwa i część amunicji do armaty. Za nim w przedziale bojowym, obejmującym wieżę i środkową część kadłuba, znajdowały się stanowiska dla dowódcy czołgu, działonowego oraz ładowniczego. W wieży zamontowane było uzbrojenie, przyrządy obserwacyjne i celownicze oraz środki łączności zewnętrznej i wewnętrznej. W przedziale napędowym w tylnej części kadłuba znajdował się silnik oraz układ przeniesienia mocy. Główne uzbrojenie czołgu stanowiła armata D-10T kalibru 100 mm opracowana dla działa samobieżnego SU-100, ponadto był on uzbrojony w sprzężony z armatą karabin maszynowy kalibru 7,62 mm umieszczony po prawej stronie armaty, służący do ostrzeliwania piechoty i lekkich umocnień na drodze czołgu. Na wyposażenie standardowe czołgu T-54 składała się radiostacja R-113 o zasięgu do 20 km, czołgowy telefon wewnętrzny typu R-120, półautomatyczny system przeciwpożarowy oraz dwie świece dymne BDSz. Ponadto czołg posiadał wyposażenie do pokonywania przeszkód wodnych po dnie.

T-54-2

Czołg podstawowy wersji T-54-2 (T-54 model 1949)

Pierwszy prototyp czołgu powstał w styczniu 1945 roku i został przekazany do testów na poligonie w Kubince. Ta wersja czołgu, oznaczona jako T-54 model 1945 była nadal bardzo podobna do T-44. Najbardziej zauważalną zewnętrzną różnicą była nowa, większa wieża z armatą kalibru 100 mm, której pancerz czołowy zwiększono ze 120 do 180 mm. Kształt wieży nie uległ jednak znaczącym zmianom, a kąty nachylenia jego ścian nie przekraczały 20°. Przedni pancerz kadłuba również został zwiększony do 120 mm. Ponieważ całkowita masa czołgu wzrosła w porównaniu do T-44, podwozie zostało nieco wydłużone, aby zwiększyć powierzchnię gąsienic, ponadto zwiększono również szerokość rolek gąsienic. W lipcu 1945 roku powstał drugi prototyp T-54. Grubość przedniego pancerza wieży osiągnęła 200 mm, a boki od 160 do 125 mm, kąty nachylenia pionowych powierzchni wieży osiągnęły 45°, posiadał on zmodyfikowany układ napędowy. Zwiększono również pojemność wewnętrznych zbiorników paliwa z 530 do 545 litrów. W okresie od lipca do listopada 1945 roku prototyp przetestowano na poligonie w Kubince. Zgodnie z wynikiem testów państwowa komisja skierowała czołg do seryjnej produkcji, ale po wyeliminowaniu szeregu niedociągnięć. Po udoskonaleniu prototypu i dalszych testach dekretem Rady Ministrów ZSRR nr 960-402ss z dnia 29 kwietnia 1946 roku czołg T-54 został przyjęty na uzbrojenie Armii Radzieckiej pod oznaczeniem T-54 model 1946 lub też T-54-1. Według planów w 1947 roku miano wyprodukować łącznie 400 egzemplarzy T-54-1 w trzech zakładach produkcyjnych. Jednak rzeczywistość nie pokrywała się z planami. Pomimo udanych prób dwóch wiodących czołgów pierwszej serii na wiosnę 1947 roku, w tym testów ostrzału czołgów kolejne udoskonalenia wprowadzane do konstrukcji ponownie opóźniły rozpoczęcie seryjnej produkcji czołgu, a pierwsza seria 20 czołgów została wykonana dopiero pod koniec 1947 roku.

Produkcję seryjną na pełną skalę rozpoczęto dopiero w 1948 roku. W ciągu roku wyprodukowano 593 czołgi. Jednak wkrótce po rozpoczęciu eksploatacji w jednostkach pancernych, które otrzymały pierwsze T-54, zaczęły spływać skargi na liczne wady pojazdu. Czołgi regularnie przestawały działać, ponadto pojazdy seryjne były znacznie przeciążone w porównaniu z projektem i miały niezadowalającą zdolność pokonywania terenu. Z pięciu czołgów poddanych próbom gwarancyjnym komisja państwowa nie zaakceptowała ani jednego. Przedstawiciele jednostek pancernych na spotkaniu z ministrem sił zbrojnych N. A. Bułganinem ogólnie pozytywnie wypowiadali się o nowym czołgu, ale zauważyli, że rozpoczęcie masowej produkcji było wyraźnie przedwczesne. Do tego dodano wyniki testów ostrzału T-54 przeprowadzonych w 1947 roku, które wskazywały, że pociski trafiające od przodu w wycięcie w dolnej części wieży rykoszetują w cienki dach kadłuba pod wieżą, co stanowi poważne ryzyko zniszczenia czołgu. W wyniku tego w styczniu 1949 roku władze podjęły decyzję o zaprzestaniu produkcji czołgu. Podczas licznych kolejnych spotkań eksperci zgodzili się, że przeciążenie jest jednym z głównych problemów T-54. Jedynym sposobem na zmniejszenie masy czołgu było obniżenie grubości opancerzenia. Zmniejszenie grubości przedniej części kadłuba poniżej 100 mm wydawało się niepraktyczne, jednak gorsza od kadłuba pod względem bezpieczeństwa była przednia część wieży czołgu. Wyjściem z tej sytuacji była zmiana kształtu i wielkości wieży. wieży. Zaprojektowana przez biuro konstrukcyjne Zakładu nr 183 już w 1948 roku nowa półsferyczna wieża, która miała półkolisty kształt w przedniej części i niewielkie wycięcie w tylnej części zapewniała nie tylko zmniejszenie masy, ale także lepszą ochronę.

T-54-3

Czołg podstawowy wersji T-54-3 (T-54 model 1951)

Pierwszy T-54 z nową wieżą został przekazany do testów 29 sierpnia 1949 roku. We wrześniu zbudowano jeszcze dwa czołgi póbne. Testy wypadły korzystnie i w listopadzie zezwolono na produkcję nowej wersji oznaczonej jako T-54 model 1949 lub T-54-2. Maszyny seryjne różniły się oprócz wymiany wieży, zmniejszeniem pancerza czołowej części kadłuba do 100 mm wraz ze wzrostem nachylenia jego dolnej płyty. Usunięto karabiny maszynowe z błotników i zastąpiono je karabinami montowanymi wewnątrz kadłuba strzelającymi przez otwór w płycie czołowej. Ponadto gąsienice o szerokości 500 mm zastąpiono nowymi o szerokości 580 mm, co pozwoliło zmniejszyć nacisk właściwy na ziemię do dopuszczalnego poziomu. Średnia waga T-54-2 spadła w porównaniu do T-54-1 o średnio 1 700 kg. W 1950 roku opracowano trzecią wersję czołgu oznaczoną jako T-54 model 1951 lub T-54-3. Została ona wyposażona w nową, całkowicie półsferyczną (bez wycięcia w tylnej części) wieżę charakterystyczną dla tego typu czołgu. Produkcję tej wersji rozpoczęto w 1952 roku i trwała ona do 1955 roku. W 1955 roku opracowano zmodernizowaną wersję czołgu oznaczoną T-45A wyposażoną w ulepszoną armatę D-10TG z elektrohydraulicznym stabilizatorem w płaszczyźnie pionowej i przedmuchiwaczem lufy. W 1957 roku rozpoczęto produkcje kolejnej wersji oznaczonej jako T-54B.

T-54A

Czołg podstawowy wersji T-54A

Czołg T-54 produkowany był również na licencji w Chińskiej Republice Ludowej (ChRL) przez przedsiębiorstwo China North Industries Corporation (Norinco) pod nazwą Typ 59, ponadto w Czechosłowackiej Republice Socjalistycznej (CSRS), Koreańskiej Republice Ludowo-Demokratycznej (KRLD) oraz w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (PRL) w latach 1956 - 1964 przez Zakłady Mechaniczne Bumar-Łabędy w Gliwicach. W chwili wprowadzenia do uzbrojenia czołg T-54 należał do najlepszych czołgów na świecie. Jego zwarta i niska sylwetka, silne uzbrojenie oraz szereg nowoczesnych rozwiązań wzbudzały duże uznanie specjalistów zachodnich. Czołg T-54 był używany przez armie 38 państw świata. Pomimo przestarzałej już konstrukcji wiele pojazdów nadal pozostaje w eksploatacji w kilku krajach co świadczy o jego trwałości.
T-54B

Czołg podstawowy wersji T-54B

Informacje

Dane podstawowe:

Dane techniczne:

  • Uzbrojenie główne: armata z lufą gwintowaną D-10T kal. 100 mm (zapas amunicji: 34szt.)
  • Uzbrojenie dodatkowe: sprzężony z armatą km SGMT kal. 7,62 mm, kursowy km SGMT kal. 7,62 mm w kadłubie (zapas amunicji: 3 500szt.) oraz przeciwlotniczy wkm DSzK kal. 12,7 mm (zapas amunicji: 200szt.)
  • Silnik: wysokoprężny, 12-cylindrowy W-54 o mocy 520 KM
  • Skrzynia biegów: manualna
  • Pancerz: stalowy, spawany z płyt walcowanych, wieża odlewana
  • Długość: 9,00 m (całkowita), 6,20 m (kadłuba)
  • Szerokość 3,27 m
  • Wysokość: 2,21 m
  • Prześwit: 0,42 - 0,46 m
  • Masa własna: brak danych
  • Masa całkowita: 36 000 kg
  • Prędkość maks.: 50 km/h (na szosie), 25 km/h (w terenie)
  • Zasięg: 290 - 320 km (na szosie), 250 - 300 km (w terenie)
  • Zapas paliwa: 530 l (zasadnicze), 280 l (dodatkowe)

Wersje:

  • T-54-1 (T-54 model 1946) - podstawowa wersja produkcyjna. Całkowita masa bojowa 37 200 kg. Produkowana w latach 1947 - 1949
  • T-54-2 (T-54 model 1949) - ulepszona wersja produkcyjna. Wyposażona m.in. w nową odlewaną, półsferyczną wieżę (która miała półkolisty kształt w przedniej części i niewielkie wycięcie w tylnej części), gąsienice o szerokości 580 mm (zamiast 500 mm). Ponadto zmniejszono grubość pancerza czołowej części kadłuba do 100 mm wraz ze wzrostem nachylenia jego dolnej płyty. Całkowita masa bojowa 35 500 kg. Produkowana w latach 1949 - 1951
  • T-54-3 (T-54 model 1951) - trzecia wersja produkcyjna. Wyposażona w nową, całkowicie półsferyczną (bez wycięcia w tylnej części) wieżę charakterystyczną dla tego typu czołgu. Opracowana w 1950 roku. Produkowana w latach 1952 - 1955
  • T-54A - zmodernizowana wersja czołgu T-54. Wyposażona m.in. w ulepszoną armatę D-10TG z elektrohydraulicznym stabilizatorem w płaszczyźnie pionowej i przedmuchiwaczem lufy. Ponadto wersję tą wyposażono w zautomatyzowany elektryczny napęd wieży z podwójnym sterowaniem oraz aktywne urządzenie noktowizyjne TWN-1 dla kierowcy - mechanika. Opracowana w 1955 roku. Produkowana w latach 1955 -1957
  • T-54AK - wersja dowódcza czołgu T-54A. Wyposażona w dodatkowe radiostacje R-113 oraz R-112, sprzęt nawigacyjny TNA-2 "Siatka" (ros. ТНА-2 "Сетка") oraz automat załadowczy AB-1P/30. Zmniejszono w niej zapas amunicji. Opracowana w 1958 roku
  • T-54B - zmodernizowana wersja czołgu T-54A. Wyposażona w ulepszoną armatę D-10T2S z elektrohydraulicznym stabilizatorem w dwóch płaszczyznach (pionowej i poziomej). Zwiększono zapas paliwa do 1 212 litrów. Ponadto tą wersje wyposażono w urządzenie noktowizyjne TPN-1-22-11, aktywne urządzenie noktowizyjne TWN-2 dla kierowcy - mechanika oraz przyrządy noktowizyjne dla dowódcy czołgu i działonowego. Zwiekszono w niej zapas amunicji do armaty do 43 pocisków. Produkowana w latach 1957 - 1959
  • T-54BK - wersja dowódcza czołgu T-54B. Wyposażona w dodatkowe radiostacje R-112, sprzet nawigacyjny TNA-2 "Siatka" oraz automat załadowczy AB-1P/30. Zmniejszono w niej zapas amunicji. Opracowana w 1958 roku

Wersje licencyjne:

Wersje rozwojowe:

  • T-55 - zmodernizowana wersja rozwojowa czołgu T-54

Wersje zmodernizowane:

  • Ramses II - opracowana w USA gruntowna modernizacja czołgu T-54 dla Egiptu (ARE) polegająca m.in. na zastosowaniu systemu kierowania ognia SABCA Titan Mk.1., zmodyfikowaniu kadłuba czołgu aby zmieścić nowy zasilacz, zmianie wydechów i zbiornika paliwa. Ponadto czołg wyposażono w system nadciśnienia NBC i dalmierz laserowy z komputerem balistycznym

Użycie bojowe:

Użytkownicy:

Źrodła:


Michał Iljin (dyskusja) 21:35, kwi 17, 2020 (UTC)IljinM.

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.