FANDOM


Wojna iracko-irańska (zwana też Narzuconą wojną i Swietą obroną w Iranie (IRI), a w Iraku (RI) Al Kadisijją Saddama) - działania zbrojne toczące się w latach 1980-1988 w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej głównie na pograniczu Iraku oraz Iranu.
Mapa wojny iracko-irańskiej

Mapa działań zbrojnych podczas wojny iracko-irańskiej. Kolorem fioletowym oznaczone najdalsze postępy wojsk irackich (1980-1982), kolorem zółtym postępy wojsk irańskich (1985-1988). Szarymi plamami oznaczone pola naftowe

W konflikt zaangażowane były z jednej strony: Republika Iraku (RI) oraz z drugiej strony nowo powstała Islamska Republika Iranu (IRI).

Informacje

Konflikt Wojna iracko-irańska
Data 22 września 1980 - 20 sierpnia 1988
Lokalizacja Tereny przygraniczne Iraku i Iranu (Azja Południowo-Wschodnia)
Wynik Brak zwycięzcy, podpisany rozejm
Strony konfliktu
Siły

222 000 żołnierzy - 1980 rok

520 000 żołnierzy - 1987 rok

240 000 żołnierzy - 1980 rok

355 000 żołnierzy, 700 000 ochotników - 1987 rok

Łączne straty

około 375 000 - 400 000 zabitych i rannych (żołnierzy i cywilów)

około 750 000 - 1 000 000 zabitych i rannych (żołnierzy i cywilów)

Sprzęt i uzbrojenie:

Irak (RI):

Iran (IRI):

Przyczyny wojny:

Pomiędzy obydwoma krajami istniał długoletni konflikt graniczny. Zachodnia granica irańskiej prowincji Ostan czyli Khuzestan była miejscem styku świata perskiego (na wschodzie) i arabskiego (na zachodzie). Od pierwszej połowy VII wieku Khuzestan był terenem podbojów arabskich, a następnie osadnictwa arabskiego. Aż do 1925 roku był autonomiczną częścią Cesarstwa Iranu. W XX wieku był to jeden z najbogatszych i najlepiej rozwiniętych regionów Iranu, dzięki położeniu geograficznemu, a głównie dzięki bogatym złożom ropy naftowej. Prowincja była zamieszkana przez sporą liczbę ludności arabskojęzycznej. Na przełomie lat 50-tych i 60-tych XX wieku Irak zaczął popierać ruchy niepodległościowe w Khuzestanie, uznając tę prowincję za część odebranego mu terytorium. Po przedwczesnej śmierci w 1970 roku Gamala Abdela Nasera prezydenta Egipskiej Republiki Arabskiej (ARE), najludniejszego kraju arabskiego i najważniejszego przywódcy świata arabskiego oraz po zdobyciu władzy w Iraku przez Partię Socjalistycznego Odrodzenia Arabskiego (BAAS), przywódcy Iraku postanowili przejąć rolę lidera krajów arabskich. Tymczasem w sąsiednim Cesarstwie Iranu dzięki petrodolarom oraz pomocy Stanów Zjednoczonych Ameryki (USA) szach stworzył ogromną potęgę militarną.
Mapa Hurzestanu

Położenie spornej prowincji Khuzestan na terenie Iranu

W odpowiedzi na wspieranie przez Irak mniejszości w Iranie, Iran zaczął wspierać irackich Kurdów. Do likwidacji separatystycznych oddziałów kurdyjskich w Iraku doszło w okresie od marca 1974 do marca 1975 roku. Zwycięstwo nad nimi udało się osiągnąć dzięki podpisaniu 6 marca 1975 roku Umowy Algierskiej z szachem Mohammadem Rezą Pahlawim. Iran w zamian za zrzeczenie się przez Irak prawa do części szlaku wodnego w Szatt al Arab wycofał swoje wsparcie dla rebeliantów. Trzy lata po Umowie Algierskiej, gdy sytuacja w Iranie stawała się coraz bardziej niebezpieczna, tamtejszy monarcha poprosił rząd Iraku o pomoc w rozprawie z wrogami irańskiego rządu. Po namowach rządu Iranu, iracki rząd nakazał wydalenie z kraju (w 1978 roku) zbiegłego irańskiego ajatollaha Ruhollada Chomeiniego, który później stanął na czele wrogiego Irakowi państwa islamskiego. Chomeini, a także inni z przywódców religijnej opozycji irańskiej przebywali w an-Nadżafi, gdzie doszło do szyickich protestów zakończonych interwencją generała Ali Hassana al Madżida, który osadził w więzieniu szyickiego ajatollaha Muhammada Bakira as-Sadra oraz jego najbliższych współpracowników.

W Iranie zdecydowaną większość wierzących stanowili szyici. Po irańskiej rewolucji islamskiej w 1979 roku władzę w kraju przejęli radykalni szyici, którzy chcąc rozszerzyć rewolucję islamską na sąsiedni Irak zainspirowali proces podburzania tamtejszych szyitów przeciwko rzadzącej Irakiem partii BAAS. W 1979 roku prezydentem Republiki Iraku został lewicowiec, sekretarz generalny irackiego oddziału BASS Saddam Husajn, który nie chciał dopuścić do radykalizacji irackich szyitów. Przed rewolucją irańska armia była jedną z najliczniejszych w świecie, po rewolucji została faktycznie osłabiona. Pod wpływem rewolucji islamskiej wielu irackich szyitów stanęło w opozycji przeciwko zdominowanemu przez sunnitów rządowi. Irańczycy wysyłali do Iraku propagandę religijną oraz pieniądze. W kilku szyickich miastach doszło do rebelii zwolenników przyłączenia do Iranu. W odpowiedzi doszło do deportacji około 100 000 szyickich Irakijczyków do Iranu. Szyici jednak przeprowadzali coraz śmielsze zamachy terrorystyczne. W trakcie wizyty Ministra Spraw Zagranicznych Iraku, Tarika Aziza na uniwersytecie al-Mustansirija w Bagdadzie, ekstremiści dokonali nieudanego zamachu. Na początku wiosny 1980 roku doszło do serii szyickich zamachów, w której zginął szereg irackich polityków i urzędników. W odwecie za zamachy, Husajn nakazał zabić ajatollaha as-Sadra, duchowego przywódcę irackich szyitów.
Prezydent Iraku Saddam Hussajn w 1982 roku.

Prezydent Republiki Iranu Saddam Husajn w 1982 roku

W obawie przed eksportem islamskiej rewolucji do Iraku, gdzie podobnie jak w Iranie większość społeczeństwa stanowili szyici Saddam Husajn rozpoczął przygotowania do wojny. Uruchomił akcję zbierania poparcia przeciwko tamtejszemu reżimowi. Kampanię wymierzoną przeciwko Iranowi umożliwił sam reżim tego państwa - skrajni szyici wydalili bowiem z tamtejszego rządu polityków centrowych, a ich miejsce zajęli islamscy fanatycy. W 1980 roku rząd Iraku ogłosił doktrynę programu panarabskiego, w którym wezwał do sojuszu wszystkich przywódców świata arabskiego w celu zwalczania prób obcych ingerencji w sprawy wewnętrzne Arabów. Husajn zdobył się nawet na poprawę stosunków z Arabią Saudyjską, monarchią skrajnie religijną, która nie pozostawała w dobrych stosunkach z sekularystami z Iraku. Saddam wywalczył u Saudyjczyków wsparcie finansowe oraz ułatwienia dla transportu wojsk irackich przez terytorium państwa. Ponadto do rozpoczęcia ataku na Iran Saddam Hussajn był mniej lub bardziej jawnie namawiany oraz wspierany militarnie i politycznie przez Stany Zjednoczone Ameryki (USA) oraz Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) obawiające się roprzestrzenienia się irańskiej rewolucji islamskiej.

Przebieg wojny:

Ofensywa iracka

Irak rozpoczął ofensywę na Iran około południa 22 września 1980 roku. Władze Iraku licząc na szybkie zwycięstwo chciały uzyskać swobodny dostęp do Zatoki Perskiej, zamiast tylko bardzo wąskiego dostępu skrawkiem lądu. W pierwszej fali ofensywy Irakijczycy mieli do dyspozycji około 100 000 żołnierzy, 1 600 czołgów i 2 000 sztuk pojazdów pancernych. Irańczycy byli w stanie wystawić około 25 000 żołnierzy, 800 czołgów i 600 sztuk pojazdów opancerzonych, z których około połowa została wykorzystana jako stałe punkty obrony. W tym samym czasie, około południa 192 samoloty irackich sił powietrznych wystartowały w powietrze, aby zaatakować irańskie lotniska. W nalocie udział wzięły m.in. samoloty Su-7, Su-20, Su-22, MiG-23, Tu-22. Ponieważ większość samolotów wroga znajdowała się w chronionych hangarach, głównym celem nalotu było zniszczenie pasów startowych oraz składów amunicji i paliwa. Baterie radarowe były dodatkowymi celami. Samoloty irackie wykonały w ciągu dnia 250 lotów, niszcząc 4 samoloty irańskie i tracąc 5 własnych. Szkody wyrządzone irańskim bazom lotniczym były na ogół nieznaczne, a większość zniszczeń została szybko naprawiona przez Irańczyków. Następnego dnia po ataku, 23 września o godzinie 4.00 Iran wysłał w kontrataku 120 samolotów F-4 Demon i 40 F-5 Tygrys II atakując bazy oraz instalacje naftowe na terenie Iraku. Jednocześnie na całej długości granicy (poza zrewoltowanym Kurdystanem) do akcji przystąpiły irackie wojska lądowe, napotykając jedynie jedną dywizję zmechanizowaną oraz sporadyczny ostrzał artyleryjski. Głównym celem natarcia była irańska prowincja Khuzestan. Pierwszym poważnym starciem była bitwa o Kasre Szirin w nocy z 22 na 23 września. Podczas walk ulicznych Irakijczycy, pomimo wsparcia artylerii, lotnictwa oraz czołgów, stracili 100 żołnierzy zabitych i 300 rannych z rąk irańskiego garnizonu, który liczył nie więcej niż 200 osób. Na tym odcinku frontu Irakijczycy, napotykając uparty opór, zdołali przebić się 50 km na terytorium Iranu w ciągu 3 dni. Ze względu na skalisty teren iracka 10. Dywizja Pancerna zbliżająca się do Khuzestanu została zmuszona do poruszania się jedyną krętą drogą łączącą miasto Musian z wioską Naderi, w wyniku czego straciła około 60 czołgów i 100 sztuk innej techniki wojskowej zniszczonych przez irańskie śmigłowce szturmowe AH-1 Kobra. Nie napotykając oporu na ziemi, oddziały irackie pokonywały nie więcej niż 16 kilometrów dziennie. W południowym Khuzestanie wojska irackie uczyniły większe postępy. W dniu 27 września 9. Dywizja Pancerna dotarła do stolicy prowincji, miasta Ahwaz. Jednak w tym rejonie działania irackie paraliżowała skuteczna obrona Susangerdu.
Walki uliczne w Chorramszahrze

Walki uliczne w mieście Chorramszahr

8 października 1980 irackie systemy rakietowe 9K52 Księżyc-M rozpoczęły ostrzał ​​bazy lotniczej Dizful, gdzie mieściła się główna kwatera dowództwa irańskiego. Rozpoczęła się druga fala ofensywy irackiej. 3 Brygada Pancerna została rzucona w celu zdobycia bazy lotniczej, ale straciwszy 30 czołgów w wyniku ostrzału wroga oraz zużywając amunicję i paliwo, została zmuszona do wycofania się. W tym samym czasie bardziej na południe celem natarcia irackich sił stały się położone nad brzegiem rzeki Szatt al-Arab miasta Chorramszahr i Abadan. Po pierwszym nieskutecznym ataku na Chorramszahr wojska irackie przystąpiły do ostrzału miasta. Do zdobycia Chorramszahr Irakijczycy rzucili 12 000 żołnierzy oraz 200 czołgów przeciwko irańskiemu garnizonowi liczącemu w 5 000 żołnierzy. 24 października miasto zostało zajęte. Podczas ciężkich walk ulicznych Irakijczycy stracili 2 000 zabitych i 6 000 rannych żołnierzy wobec 1 500 ofiar irańskich. Ciężkie straty zmusiły irackie dowództwo do porzucenia zdobycia położonego dalej na południowy wschód miasta Abadan, które zostało odcięte od reszty Iranu po tym, jak Irakijczycy przeprawili się rankiem 11 października na prawy brzeg rzeki Karun pokonując cały batalion 96. Dywizji Pancernej wroga. Położone na wyspie miasto od 14 października było oblężone, zaopatrzenie dostarczano śmigłowcami i łodziami po zmroku. 18 października siły irackiej 5. Dywizji Pancernej próbowały przedostać się na tyły garnizonu Abadan przez most nad rzeką Arvand, ale zostały odparte. Na innych odcinkach frontu Irakijczykom udało się dotrzeć jedynie do podnóża masywu gór Zagros, które zaczynały się tuż za granicą iracko-irańską. Zaniepokojony spowolnieniem ofensywy Saddam Husajn zaprosił Teheran do negocjacji, ale Iran przedstawił niemożliwe do zaakceptowania warunki. 13 listopada wznowiono ofensywę iracką w Khuzestanie. Irackie 1. oraz 10. Dywizja Pancerna, rzucone do walki by zdobyć miasto Dizful, straciły 60 czołgów T-55 i T-62 niszcząc 40 irańskich M60 Patton i zostały zmuszone do wycofania się za rzekę Kerche. 150 czołgów irackiej 9. Dywizji Pancernej zbliżającej się do miasta Ahwaz, w warunkach rozpoczynającej się pory deszczowej, utknęło w błocie i pod ostrzałem jednostek irańskich zostało częściowo opuszczonych przez załogi, a częściowo zniszczonych. Armia iracka weszła maksymalnie 80 kilometrów w głąb irańskiego terytorium. 7 grudnia 1980 roku Saddam Husajn ogłosił wstrzymanie wszelkich działań ofensywnych wojsk irackich.

Wsparcie zagraniczne dla stron konfliktu

Irak zaczął otrzymywać znaczące wsparcie od mocarstw zachodnich: USA, Wielkiej Brytanii, FrancjiNiemieckiej Republiki Federalnej (NRF), a także od ZSRR oraz od państw arabskich, dla których Saddam Husajn stał się "obrońcą świata arabskiego" przed rewolucją irańską. Wybuch wojny spowodował zbliżenie między Zachodem i Irakiem (w 1982 roku USA usunęły Irak z listy krajów wspierających terroryzm i nawiązały stosunki dyplomatyczne). Kraje te obawiały się rozprzestrzenienia irańskiej rewolucji islamskiej i w jej efekcie destabilizacji ważnego gospodarczo regionu. W zakres dostaw wchodziły najnowsze technologie oraz broń. W 1983 roku aby zyskać dalsze wsparcie Zachodu, Irak wydalił ze swojego terenu Abu Nidala, jednego z najsłynniejszych terrorystów palestyńskich. Po wydaleniu Nidala, do stolicy Iraku przybył przedstawiciel rządu USA, a rok później do USA przybył wicepremier Iraku który spotkał się tam z prezydentem Ronaldem Reaganem, Henrym Kissingerem i Georgem Schultzem. W trakcie spotkania oficjalnie wznowiono zerwane w 1967 roku stosunki pomiędzy obydwoma rządami. Husajn uzyskał kredyty i pożyczki nie tylko od rządu USA ale też m.in. banków Italii, Kuwejtu i Zjednoczonych Emiratów Arabskich (ZEA). Ciesząc się uznaniem Irak otrzymał i kupował sprzęt wojskowy od m.in. USA, Francji, Niemiec, ZSRR, Francji, Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL), Federalnej Republiki Brazylii (FRB)Argentyny oraz Szwecji. W przeciągu roku Irak potrafił wydać na armię aż czternaście miliardów dolarów. Rząd Iraku przerabiał broń, a także produkował oryginalne konstrukcje krajowe. Husajn zatrudniał zagranicznych ekspertów w dziedzinie uzbrojenia i sprzętu wojskowego.

Podczas wojny miała miejsce afera Iran-Contras. W zamian za pomoc w uwolnieniu zakładników uprowadzonych w Bejrucie przez terrorystów z Hezbollahu, Stany Zjednoczone sprzedały w 1986 roku Iranowi pewną ilość broni obronnej (głównie rakiety przeciwpancerne BGM-71 TOW). Ta operacja służb specjalnych była sprzeczna z oficjalną polityką USA nieprowadzenia rokowań z terrorystamii oraz nielegalna w myśl nałożonego na Iran embarga. Ponadto część pieniędzy uzyskanych z tych transakcji przekazywano na wspomaganie nikaraguańskiej zbrojnej prawicowej organizacji terrorystycznej Contras walczącej przeciwko lewicowemu rządowi. W świetle ówczesnych uchwał Kongresu USA było to nielegalne. O ile Irak zyskał wsparcie bloku zachodniego, dużej części państw arabskich oraz ZSRR to Iran pozostał osamotniony i cieszył się wsparciem jedynie Syryjskiej Republiki Arabskiej (SRA), Korei Północnej (KRLD) oraz w dyskretny sposób był zbrojony przez USA.

Pierwsza kontrofensywa irańska i jej niepowodzenie

W styczniu 1981 roku Irańskie dowództwo zaczęło opracowywać plan kontrofensywy. Pierwotnie operacja była zaplanowana na wiosnę, po zakończeniu pory deszczowej, ale pod wpływem duchowieństwa islamskiego, domagającego się wykorzystania chwili, została przełożone na styczeń. Aby wziąć udział w ofensywie, Irańczycy pośpiesznie utworzyli z pozostałości 92. Dywizji Pancernej niedostatecznie zorganizowaną 88. Dywizję Pancerną. Kontratak rozpoczął się 5 stycznia. Trzy pancerne i jedna zmechanizowana brygady Iranu, wyruszyły z miasta Hemidiye, z powodu podmokłego gruntu przemieszczały się wzdłuż autostrady pod osłoną śmigłowców szturmowych. Rankiem 6 stycznia irańskie czołgi natknęły się na awangardę 9. Irackiej Dywizji Pancernej, która szybko się wycofała. Biorąc pod uwagę, że był to oddział rozpoznawczy, Irańczycy ruszyli za czołgami irackimi i wpadli w pułapkę. Rozpoczęła się największa bitwa pancerna wojny. Irańska brygada czołgów, przemieszczająca się w pierwszej fali kontrofensywy, pozbawiona wsparcia artylerii i piechoty, została całkowicie zniszczona przez Irakijczyków. 7 stycznia podczas drugiej fali, Irańczycy bez większego powodzenia rzucili do walki drugą brygadę czołgów, które utknęły w błocie i zostały zniszczone przez irackie śmigłowce. Biorąc pod uwagę, że Irakijczycy byli gotowi się poddać, rano 8 stycznia dowódca irańskiej 88. Dywizji Pancernej rzucił do walki trzecią, ostatnią brygadę pancerną, ale został pokonany. Resztki jednostek irańskich wycofały się. Iran stracił 214 czołgów Wódz (ang. Chieftain) oraz 8 śmigłowców szturmowych AH-1 Cobra, podczas gdy straty w Iraku, według niektórych oświadczeń, wyniosły nie więcej niż 100 czołgów T-55 i T-62 (dziennikarze doliczyli się tylko około 40 rozbitych irackich czołgów).

W tym samym czasie w nocy 6 stycznia irańskie jednostki górskie schwytały 450 żołnierzy irackich w pobliżu miasta Kasre Szirin. Morale Irakijczyków, którzy nie mieli wystarczającej ilości ciepłych ubrań, było niskie. Dnia 7 stycznia 8 Iracka Dywizja Piechoty wypchneła Irańczyków ze swoich stanowisk. Generalnie kontratak nie powiódł się, Irańczycy nie byli w stanie wyzwolić miast Abadan i Ahwaz. Niepowodzenia na froncie zostały wykorzystane przez duchowieństwo islamskie do osłabienia pozycji liberalnego prezydenta Iranu Banisadra, którego duchowieństwo oskarżyło o niemożność wypełniania obowiązków naczelnego wodza.
Schemat irańskiej operacji H-3

Schemat irańskiej operacji "H-3"

Operacje powietrzne

W dniu 4 kwietnia 1981 roku Iran zbombardował iracką bazę lotniczą H-3, położoną 50 km od granicy między Irakiem a Jordanią. Ze względu na odległość od granicy z Iranem baza był używana do stacjonowania bombowców Tu-16 i Tu-22, posiadała duże zaplecze naprawcze i służyła jako lotnisko pośrednie dla dostaw francuskich samolotów myśliwskich Miraż F1 do Iraku. 10 irańskich samolotów myśliwskich F4 Demon, zniszczyło 4 samoloty MiG-21, 8 MiG-23, 5 Su-22, 2 Miraż F1, 1 Tu-16, 3 An-12 na ziemi oraz 4 śmigłowce Mi-8 podchodzące do lądowania, kolejne 15 samolotów zostało poważnie uszkodzonych. Podczas nalotu zginęło około 30 techników lotniczych pracujących w bazie, w tym zagranicznych. Dowódca obrony powietrznej bazy lotniczej pułkownik Fakhri Hussein Jaber został odwołany do Bagdadu i zastrzelony, podobnie jak pięciu innych oficerów, 20 oficerów zostało zwolnionych z wojska i aresztowanych.
Operacja Opera

Schemat izraelskiej Operacji Opera

Wykorzystując konflikt Iraku z Iranem do własnych celów Izrael przeprowadził 7 czerwca 1981 roku powietrzną Operację Opera, której celem było zbombardowanie irackiego reaktora atomowego konstrukcji francuskiej w miejscowości Osirak. Do przeprowadzenia nalotu wykorzystano 8 samolotów myśliwskich F-16 w eskorcie 6 F-15, które wtargnęły w obszar powietrzny Iraku poprzez teren Arabii Saudyjskiej. W wyniku nalotu reaktor i kilka budynków kompleksu, w tym podziemne laboratorium, zostały zniszczone. Społeczność światowa ostro potępiła Izrael za inwazję wojskową. Rada Bezpieczeństwa ONZ potępiła działania Izraela w rezolucji 487. Działania Izraela zostały uznane za pogwałcenie Karty Narodów Zjednoczonych i prawa międzynarodowego. Rada Bezpieczeństwa zażądała od Izraela wypłaty odszkodowania Irakowi oraz powstrzymania się od takich działań w przyszłości. W odpowiedzi na bombardowanie Iraku, USA tymczasowo zawiesiły dostawy broni do Izraela.

Druga kontrofensywa irańska

We wrześniu 1981 roku jednostki Korpusu Strażników Islamskiej Rewolucji (KSIR) i 84. Dywizja Pancerna rozpoczęły atak na pozycje irackie w pobliżu miasta Shush. Irański Sztab Generalny miał nadzieję wyczerpać wojska irackie i przekonać je, że planowana jest ogólna ofensywa w tym obszarze. W ciągu trzech tygodni walk siłom irańskim udało się przejść 10 km. Tymczasem Irańczycy podciągnęli posiłki dla Abadanu i Ahwazu. W nocy 27 września siły irańskie próbowały odblokować oblegane miasto Abadan. Zaskoczeni Irakijczycy nie byli w stanie stawić skutecznego oporu i wycofali się w nieładzie, tracąc około 50 czołgów T-55, 200 pojazdów opancerzonych oraz znaczną część artylerii. Do 29 września Irańczycy całkowicie kontrolowali wschodni brzeg rzeki Karun. Garnizon Abadanu przyłączył się do ofensywy i oczyścił miasto z jednostek irackich. Oblężenie Abadanu zakończyło się, ale Irańczycy, straciwszy 2 000 zabitych i 5 000 rannych, nie mogli kontynuować ofensywy.

29 listopada 1981 roku Iran rozpoczął operację Tariq al-Quds (z perskiego: "Droga do Jerozolimy"). 20 000 żołnierzy i 60 czołgów w 55. Brygadzie Spadochronowej, dywizji KSIR i dwóch brygadach 92. Dywizji Pancernej zbliżało się do miasta Bostan. Z powodu niesprzyjających warunków pogodowych (ulewny deszcz i błoto) jednostki irackie nie spodziewały się ataku sił irańskich. W nocy 3 grudnia jednostki KSIR, docierając do Bostanu, przypuściły szturm na miasto. Iracka piechota, przy braku wsparcia powietrznego z powodu złej pogody, poniosła ciężkie straty i wycofała się. W ramach operacji „Droga do Jerozolimy” Irańczycy po raz pierwszy zastosowali taktykę „żywych tarcz” na dużą skalę. Iran przejął dużą liczbę broni irackiej. Tymczasem irańska 77. Zmechanizowana Dywizja Piechoty, przy wsparciu brygady czołgów 92. Dywizji Pancernej, rozpoczęła ofensywę w Khuzestanie. Jednostki irańskie przeniosły się do Howeiz i udało im się przejść 20 km, ale 16 grudnia zostały zmuszone do zatrzymania ofensywy z powodu lawiny błotnej. Do końca 1981 roku Iran odzyskał około 40 procent terytorium zdobytego przez Irak.

Spokój na froncie

Zimą 1981 roku Irak aktywnie przygotowywał się do obrony okupowanego przez siebie terytorium Iranu: poszerzono sieć dróg, osuszono bagna, wzniesiono bunkry, wykopano rowy i stworzono pola minowe. Najbardziej ufortyfikowanym sektorem frontu był Chorramszahr, gdzie iraccy saperzy zorganizowali głęboką linię obrony, zwaną „Murem perskim”. Dowództwo irackie podjęło szczególne wysiłki obronne w regionie Basry. Na wschodnim brzegu rzeki Shatt al-Arab rozpoczęła się budowa 30-kilometrowego kanału, który stanowił przeszkodę dla irańskich pojazdów pancernych. Za kanałem rozpoczęła się budowa linii obrony o długości około 60 kilometrów. Prace budowlane na dużą skalę pochłonęły znaczne zasoby. Ponadto w Iraku utworzono trzy nowe dywizje piechoty, zwiększając w ten sposób liczebność wojska do 450 000, nadrabiając zaległości do Iranu. Morale sił irackich było niskie. Zaniepokojony przebiegiem wojny Saddam Husajn nakazał zwiększenie produkcji "specjalnej amunicji”, czyli broni chemicznej. W lutym 1982 roku, pomimo pory deszczowej, siły irackie bezskutecznie próbowały odzyskać Bostan. Dowództwo irackie pociągnęło za sobą posiłki w tym sektorze frontu.

Sukces irańskiej kontrofensywy

W ramach kolejnego kontrataku irańskie dowództwo postanowiło zadać główny cios w środkowym sektorze frontu w pobliżu miasta Shush, odcinając autostradę Bagdad-Basra i dzieląc grupę iracką. Operację nazwano "Zwycięstwo" (pers. "Fatah”). Wzięło w nim udział około 120 000 osób - zarówno żołnierzy armii, jak i bojowników KSIR, Iran przeniósł także na front znaczące siły obrony powietrznej. Irak był w stanie wystawić tylko 40 000 żołnierzy, ale miał przewagę liczebną w pojazdach opancerzonych. 17 marca 1982 roku Iran rozpoczął operację Fatima, rozpoczynając ofensywę na Howeiz. 14. dywizja iracka przegrupowała się do obrony miasta, podczas gdy irańscy spadochroniarze wylądowali na irackich tyłach w nocy 22 marca i zniszczyli około 40 dział kal. 130 mm. Część jednostek KSIR, wspieranych przez artylerię i czołgi 92. Dywizji Pancernej, zaatakowało Shush, stosując taktykę "żywych tarcz", ale nie przebiły się przez obronę Iraku. W nocy 24 marca rozpoczęła się druga faza ofensywy irańskiej. Pomimo skalistego terenu i spowodowanych przez to masowych awarii sprzętu, 21. i 84. Dywizje Zmotoryzowane zdołały oskrzydlić irackie siły. Samoloty Irackich Sił Powietrznych, wezwane do wsparcia powietrznego, straciły 6 samolotów w trakcie walk powietrznych i ostrzału obrony p-lot wobec 3 zestrzelonych samolotów irańskich. 25 marca jednostkom irańskim udało się obejść fortyfikacje irackie. W trakcie kontrataku, który nastąpił, piechota iracka poniosła ciężkie straty, stała się realna groźba okrążenia grupy irackiej. Dowódcy dwóch broniących się dywizji poprosili Sztab Generalny o wycofanie się, ale odmówiono im tego. 26 marca podczas bitew pancernych iracka 10. Dywizja Pancerna straciła całą artylerię, a dwie trzecie czołgów wycofało się. 1. Zmechanizowana Dywizja Piechoty, która została rzucona jej na wsparcie, została prawie całkowicie zniszczona, a jej dowódca generał Dahil Ali Khilali poddał się.

Wyzwolenie terytorium Iranu

30 kwietnia 1982 roku siły irańskie rozpoczęły operację "Święte miasto" (pers. "Beit al-Mukaddas”) mającą na celu wyzwolenie miasta Chorramszahr i całego Khuzestanu. Iran zgromadził do jej przeprowadzenia siły liczące około 200 000 ludzi, 1 000 czołgów, 600 sztuk artylerii i około 100 śmigłowców. Aby wzmocnić grupę uczestniczącą w ofensywie, Iran wycofał wojska z granic: radzieckiej, pakistańskiej oraz afgańskiej. Irańskie Siły Powietrzne, doświadczając chronicznego braku części zamiennych i nieuznanych przez dowództwo za politycznie godne zaufania, wzięły udział w operacji tylko w ograniczonym stopniu. Teheran polegał na pociskach przeciwlotniczych MIM-23 Jastrząb. Irak miał do dyspozycji jedynie około 65 000 żołnierzy, 500 czołgów i mniej więcej taką samą ilość artylerii. Irakijczycy skoncentrowali około połowy swoich sił w Chorramszahrze. Irackie Siły Powietrzne, w przeciwieństwie do irańskich, były gotowe zapewnić wsparcie powietrzne żołnierzom.
Shemat operacji Święte miasto

Schemat operacji "Święte miasto"

O świcie 30 kwietnia irańscy spadochroniarze wylądowali na tyłach Iraku za rzeką Karun. Na mostach pontonowych wojska irańskie przekroczyły rzekę i podzieliły się, aby zapewnić swoim jednostkom główny kierunek natarcia. Dowództwo irackie nie było w stanie odpowiednio wcześnie zareagować na rozpoczęcie operacji irańskiej i opracować taktyki obronnej. 3. Korpus Armii przeszedł na obronę elastyczną.

W nocy 8 maja 1982 roku siły irańskie rozpoczęły drugą fazę ofensywy. W wyniku walk z liczebnie większym nieprzyjacielem iracka 6. i 9. Dywizja Pancerna wycofały się z Sugenherd do granicy. Pozostałości 9. Dywizji Pancernej zostały skierowane do rezerwy, a jej dowódca generał Tala ad-Duri, któremu zaufał Saddam Hussein, został w ostatniej chwili odwołany do Bagdadu. Jego następca jako dowódca, generał Kamal Latif, został następnie oskarżony o porażkę i rozstrzelany. 12 maja wojska irańskie dotarły na przedmieścia ​​Chorramszahru. W nocy 20 maja, irańscy spadochroniarze wylądowali na tyłach wojsk irackich i zniszczyli iracki most pontonowy przez rzekę Shatt al-Arab, odcinając w ten sposób korpus Chorramszahr od wsparcia. 22 maja wojskom irańskim po dwóch dniach ataków udało się przedrzeć przez linię obrony Iraku, tzw. "Mur perski” i wedrzeć się do miasta. Garnizon iracki, praktycznie bez amunicji, poddał się. Resztki jednostek irackich próbowały przedostać się do rzeki Shatt al-Arab, ale poniosły ciężkie straty. Siły Powietrzne Iraku, próbując zaatakować irańską piechotę, straciły około 30 samolotów z ognia obrony powietrznej. 24 maja 1982 roku Iran ogłosił zdobycie Chorramszahr. 28 maja siły irańskie, w następstwie własnych sukcesów, próbowały przejąć Kasre Szirin, ale napotkały silny opór irackich wojsk. Wraz z wyzwoleniem Chorramszahru Iran odzyskał kontrolę nad około 90% terytorium kraju.

Nieudany rozejm

20 czerwca 1982 roku Saddam Husajn ogłosił wycofanie swojej armii na granicę międzynarodową i wyraził gotowość rozmów pokojowych. Irak zaoferował nawet wspólny atak na Izrael, który 6 czerwca dokonał agresji na Liban, co zostało jednak odrzucone przez ajatollaha Chomeiniego (wbrew radom jego rządu). Porażki wojsk irackich spowodowane były wykorzystaniem przez Iran fanatycznych ochotników. Irańskie wojsko wykorzystywało także dzieci, które posyłano na pola minowe w celu ich rozpoznania. 29 czerwca Bagdad ogłosił, że ostatni żołnierz iracki opuścił Iran. Saddam Hussein uzasadniał wycofanie wojsk z Iranu potrzebą pozbawienia Teheranu podstaw do kontynuowania wojny. Prezydent Iraku wierzył, że jeśli Iran zaatakuje Irak, wówczas Chomeini ukaże się w oczach światowej społeczności jako agresor, a supermocarstwa będą interweniować w konflikcie po stronie Iraku. Inicjatywa pokojowa Bagdadu została przyjęta przez Teheran z mieszanymi uczuciami. Większość irańskich przywódców poparła tą propozycję, Ajatollah Chomeini zawahał się. Tylko Akbar Hashemi Rafsanjani opowiedział się przeciwko zawieszeniu broni, wzywając do rewolucji islamskiej w Iraku. Rafsanjani aktywnie poparł kontynuację wojny i ostatecznie zwyciężył, przy wsparciu Chomeiniego. 12 lipca 1982 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła rezolucję nr 514, wzywającą do natychmiastowego zakończenia konfliktu. Teheran, w przeciwieństwie do Bagdadu, nie zgodził się na jej warunki i ponownie wezwał Irakijczyków do obalenia Saddama Husajna.

Irańska inwazja na Irak

Już 13 lipca 1982 roku Iran rozpoczął Operację Ramadan. Około północy 30. i 88. Dywizja Pancerna przekroczyła rzekę Shatt al-Arab i przed świtem wdarła się 15 km w głąb terytorium Iraku na północ od Basry, ale w wyniku kontrataku i bombardowań lotniczych zostały zmuszone do odwrotu. W nocy 17 lipca irańskie czołgi próbowały zdobyć wioskę El Qourna i przeciąć autostradę Bagdad - Basra, ale Irakijczycy zwabili wroga w bagna, gdzie zaatakowali czołgi z obu flanek. Jednostki irańskie wycofały się ponownie. Następnie Irańczycy ponownie rozpoczęli natarcie, teraz z pomocą piechoty, ale 23 lipca ponownie zostali sprowadzeni na swoje pierwotne pozycje przez Irakijczyków, którzy umiejętnie wykorzystali lokalne ukrztałtowanie terenu. 31 lipca wojska irańskie wstrzymały ofensywę, tracąc około 12 000 zabitych oraz 300 czołgów. Z kolei straty Iraku wyniosły 5 000 ludzi oraz 150 czołgów. Moralne irańskie było niskie z powodu niedawnych czystek w armii i trwającego konfliktu pomiędzy armią, a Strażnikami Islamskiej Rewolucji.

Koniec irańskiej ofensywy

1 października 1982 roku wojska irańskie rozpoczęły ofensywę w Qasre Shirin. W nocy Irańczykom udało się przesunąć 10 km w głąb terytorium Iraku, ale po południu 1 października zostali zaatakowani przez iracką piechotę przy wsparciu czołgów. Nie mając wsparcia czołgów z tyłu, irańskie jednostki wycofały się. 2 października Irańczycy ponownie próbowali zaatakować, ale jednostki irackie używały gazu łzawiącego CS, który został zrzucony w dużych ilościach. Irak również aktywnie zaangażował własne siły powietrzne. W nocy 6 października wojska irańskie próbowały bezskutecznie zdobyć miasto Mandali. Ofensywa nie powiodła się, wojska Iranu nie zdołały zająć ani Chanakinu, ani Mandali. Nie mogąc zorganizować ofensywy na dużą skalę, Irak w dniu 27 października przeprowadził ataki rakietowe na irańskie miasta. 1 listopada 1982 roku Iran rozpoczął ofensywę przeciwko miastu al-Amara. Część sił KSIR (Strażników Rewolucji Islamskiej) przedarło się przez linie obrony Iraku i zdobyło autostradę Musian - Dehloran. 6 listopada ofensywa trwała dalej, jednostkom irańskim udało się wejść w głąb Iraku i zająć dwa pola naftowe. Podczas nieudanego kontrataku armia iracka straciła około 70 czołgów. Z powodu pory deszczowej ofensywa irańska została zatrzymana. Pod koniec 1982 roku linia frontu ustabilizowała się.

Wojna pozycyjna

Zimą 1982 roku zarówno Irak, jak i Iran aktywnie przygotowywały się do obrony. Irackie jednostki inżynieryjne oraz budowlane utworzyły gęstą sieć okopów i fortyfikacji, w tym podziemnych, rozbudowały istniejącą sieć dróg, zbudowały magazyny w bezpośrednim sąsiedztwie linii frontu. Kontynuowano prace nad linią obronną w regionie Basry. Irak dodatkowo utworzył cztery dywizje i trzy brygady; 5 Korpus Armii został utworzony w celu obrony Półwyspu Fao. Iran starał się również budować fortyfikacje, ale na znacznie mniejszą skalę, ponieważ irańskie dowództwo liczyło na szybkie kontynuowanie ofensywy. W nocy z 7 na 8 lutego siły irańskie próbowały przedrzeć się przez obronę Iraku, ale napotkały silny opór i wycofały się. Sieć fortyfikacji, umiejętne wykorzystanie terenu oraz rozlewiska spowodowane porą deszczową były mocnym atutem Irakijczyków. Druga fala ofensywy również zakończyła się niepowodzeniem dla Iranu. Wieczorem 9 lutego Iran rzucił 92. Dywizję Pancerną w bitwę, która ostatecznie przebiła się przez linię obrony irackiej. Podczas bitwy z irackimi czołgami T-72 wspieranymi przez śmigłowce i artylerię jednostki irańskie straciły ponad 100 czołgów Typ 59 oraz Wódz niszcząc 60 czołgów irackich. 11 lutego ofensywa została zatrzymana. Straty po stronie irańskiej wyniosły 5 000 zabitych i 1 000 wziętych do niewoli wobec 2 000 zabitych po stronie irackiej. Z powodu niepowodzenia taktyki ofensywnej na dużą skalę Iran został zmuszony do przejścia na wojnę wycieńczającą poprzez regularny ostrzał artyleryjski, sabotaż i rzadkie zamachy. Przez cały 1983 rok irańska armia oraz Korpus Strażników Islamskiej Rewolucji (KSIR) podjęły się czterech prób rozpoczęcia ofensywy na terytorium Iraku pod nazwą "Upadek" (pers. Al-Fajr), ale każda z nich okazała się fiaskiem. Ciężkie straty poniesione przez siły irańskie podczas serii operacji Al-Fajr uniemożliwiły atak na Bagdad. Prowadzenie ofensywy komplikował brak wsparcia lotniczego, niewystarczające zapasy i brak nowoczesnej broni, a także konflikt pomiędzy regularną armią a KSIR-em.
Bitwa o bagna

Irańska Operacja Khybar, którą nazwano potocznie "Bitwą o bagna"

W styczniu 1984 roku tylko kilkadziesiąt kilometrów kwadratowych terytorium Iranu pozostawało pod kontrolą sił irackich. Z kolei Iran nie był w stanie rozpocząć ofensywy w żadnym z najważniejszych obszarów, Basrze, Bagdadzie, Irackim Kurdystanie, więc irański Sztab Generalny postanowił zaatakować pola naftowe na bagnach na południowym zachodzie Basry. 12 lutego 1984 roku Iran rozpoczął ofensywną ofensywę w irackim Kurdystanie w pobliżu przełęczy Nosud. Siłom irańskim udało się przejść 15 km w kierunku Halabdży, zanim zostały zatrzymane przez Irakijczyków. 16 lutego Irańczycy rozpoczęli atak na Al-Kut, zwany "Al-Fajr-5”, ale nie mogli przedrzeć się przez obronę Iraku. 21 lutego rozpoczęła się operacja Al-Fajr-6, w ramach której jednostki irańskiej piechoty zmechanizowanej podjęły nieudanej próby zdobycia miasta Ali al-Garbi, leżącego 25 km od granicy. W okresie od 22 lutego do 12 marca 1984 roku pomiędzy obiema stronami konfliktu rozegrała się (w ramach irańskiej Operacji Khybar) tzw. "Bitwa o bagna" w wyniku której Iran stracił około 20 000 zabitych, 30 000 rannych i 1 000 schwytanych żołnierzy wobec 3 000 zabitych i 9 000 rannych żołnierzy irackich. Po bitwie front ponownie zamarł. Żadna ze stron nie rozpoczęła ofensywy na dużą skalę, ograniczając się do ostrzałów artyleryjskich i sporadycznych starć
Główne cele wojny miast

Główne cele "wojny miast"

Wojna miast i wojna tankowców

W związku z przedłużającą się wojną i wyczerpaniem obu stron, Bagdad biorąc pod uwagę niemożność rozpoczęcia ofensywy na dużą skalę rozpoczął tzw. "Wojnę miast" oraz "Wojnę tankowców". Pierwsze z działań (wojna miast) polegało na bombardowaniu irańskich miast i miało na celu obniżyć morale Irańczyków i zmusić Teheran do podpisania rozejmu. 1 lutego 1984 roku Irak wyznaczył na cel 11 miast irańskich, a 12 lutego rozpoczął ostrzał miasta Dizful rakietami systemu rakietowego 9K72 Elbrus (zwanych potocznie na zachodzie SCUD). Następnie Iran i Irak wymienili serię bombardowań miast. Ze względu na oddalenie osad irańskich od linii frontu Irak nie używał artylerii. Z kolei Iran nie miał pocisków rakietowych i mógł wykorzystywać lotnictwo jedynie w bardzo ograniczonym zakresie. Pod koniec lutego Saddam Hussein ponownie zaprosił Iran do zasiadania przy stole negocjacyjnym, ale propozycja ta została odrzucona. Na początku marca irackie bombowce Tu-22 zbombardowały miasta Teheran, Isfahan oraz Kum. Podczas nalotu utracono 3 samoloty, co zmusiło siły powietrzne Iraku do zaprzestania bombardowania.

Zdając sobie sprawę z niepowodzenia "wojny miast" Irak rozpoczął drugie z działań (wojna tankowców) polegające na atakach na irańskie tankowce oraz instalacje naftowe i miało na celu uderzenie w główne źródło dochodów drugiego państwa, jakim był eksport ropy i tym samym odebranie środków na kontynuowanie wojny. Do wykonania zadania Irak przeznaczył 5 samolotów myśliwsko-szturmowych Super Chorągiew (franc. Super Étendard) wydzierżawionych z Francji i uzbrojonych w najnowsze przeciwokrętowe pociski rakietowe Exocet. W dniu 27 marca samoloty Etendart rozpoczęły pierwszy atak przeciwko tankowcom zawijającym do portów irańskich. Do końca 1984 roku samoloty irackie dokonały uderzeń na 45 zagranicznych statków, z których 14 zostało zatopionych lub uszkodzonych bez możliwości odbudowy. Z powodu nalotów i wynikającego z tego wzrostu kosztów ubezpieczenia tankowców zawijających do portów irańskich Iran był zmuszony ograniczyć eksport ropy i obniżyć cenę ropy, ponosząc w ten sposób straty finansowe. 18 października 1984 roku Iran rozpoczął operację Al-Fajr-7 w regionie Mechran, ale Irak skutecznie wyparł atakujących.
Irak MiG-25

Samolot myśliwski MiG-25

Kontynuacja wojny pozycyjnej oraz "wojny miast"

Przez cały 1985 rok na froncie iracko-irańskim nie doszło do większych zmian lub do znaczącej ofensywy którejś ze stron konfliktu. Żołnierze byli zmęczeni, walki toczyły się głównie pomiędzy piechotą na niedalekich dystansach o tereny nie mające żadnego strategicznego znaczenia. 14 czerwca 1985 roku, wojska irańskie rozpoczęły Operację "Jerozolima" (pers. Al-Quds”) aby rozwinąć natarcie na północy Wysp Majnun. Jednej z jednostek irańskich udało się dotrzeć do rzeki Tygrys, ale wkrótce Irańczycy zostali wyparci z powrotem na swoje pierwotne pozycje. Ofensywa się nie udała. Tymczasem Irak wznowił bombardowanie irańskich miast, ale teraz ich głównym celem było zniszczenie potencjału gospodarczego Iranu. W warunkach nieprzydatności samolotów bombowych Tu-22 Irak do nocnych nalotów na Teheran zaczął używać myśliwców przechwytujących MiG-25. Siły powietrzne Iranu i Iraku nadal atakowały miasta wroga. Przywódca Iraku Saddam Husajn ogłosił 1985 rok „rokiem pilota”. Wkrótce bombardowania nasiliły się, Iran ponownie wystrzelił rakiety w kierunku Bagdadu, w odwecie irackie TU-16 zbombardowały Teheran w wyniku czego zginęło 78 osób. Do czerwca obie strony konfliktu prawie całkowicie wyczerpały swoje zapasy pocisków, a 15 czerwca 1985 roku za pośrednictwem sekretarza generalnego ONZ ogłoszono zakończenie wzajemnego ostrzału.

Zdobycie półwyspu Fao

W styczniu 1986 roku Irak ostatecznie odzyskał kontrolę nad wyspami Majnun. W obliczu niezadowolenia społeczeństwa irańskiego z powodu kontynuacji wojny i trudnej sytuacji gospodarczej kraju władze Iranu postanowiły jak najszybciej zdobyć iracki Półwysep Fao, odcinając w ten sposób Irak od ruchu towarowego w Zatoce Perskiej oraz zdobywając Basrę od tyłu. Irańskie dowództwo przeprowadziło dokładne przygotowania do ofensywy, w Chinach zakupiono mosty pontonowe, pojazdy amfibijne i promy, przeprowadzono duże ćwiczenia na przeprawach rzecznych. Iran przydzielił do ofensywy około 200 000 ludzi, podczas gdy Irak mógł rozmieścić w tym sektorze frontu nie więcej niż 15 000 żołnierzy z 7. Korpusu Armii. Ponadto większość z nich stanowiły formacje drugiego szczebla 12. i 26. Dywizja Piechoty. Dowództwo irackie nie przywiązywało wagi do koncentracji sił irańskich w tym sektorze, wierząc, że główna ofensywa irańska odbędzie się na polu naftowym Majnun, gdzie irańczycy również podciągnęli znaczne siły.
Operacja upadek-8

Schemat irańskiej operacji Upadek-8

W nocy 7 lutego 1986 roku Iran rozpoczął operację "Upadek-8" (pers. Al-Fajr-8) w celu zdobycia Półwyspu Fao. 12. Dywizja Piechoty, w czasie burzy ze wsparciem jednostek Basij i artylerii, zaatakowała pozycje Iraku na północ od Basry. Żołnierzom dywizji udało się zdobyć wyspę Um al-Rasas na rzece Shatt al-Arab, po czym Irańczycy zbudowali most pontonowy z wyspy na irański brzeg rzeki. Dwa kolejne mosty zostały zbudowane na wybrzeżu Iraku. Irańscy pływacy bojowi wylądowali na wybrzeżu Iraku i przejęli przyczółki do lądowania regularnych żołnierzy, podczas gdy 3. Brygada Morska, wspierana ogniem przez irańskie łodzie, wylądowała na południowym krańcu Półwyspu Fao. W wyniku kontrataku wyspę Um al-Rasas zajęli Irakijczycy. Z powodu niesprzyjających warunków pogodowych siły powietrzne Iraku nie były w stanie zapewnić wsparcia powietrznego. Przekraczając rzekę irańska 77. Dywizja przeniosła się do Basry, ale stanęła w obliczu oporu irackich 5. i 15. Dywizji i nie była w stanie przejąć Umm Qasr. Irańska 21. Dywizja przy wsparciu spadochroniarzy oczyściła irackie wybrzeże Shatt al-Arab. W trakcie bitwy o Fao irańscy komandosi zniszczyli radar i umieścić na jej terytorium baterie rakiet przeciwokrętowych HY-2. Iracka 26 Dywizja Piechoty została pokonana przez wroga. Do 12 lutego Iran całkowicie opanował Półwysep Fao, tracąc 600 osób zabitych i 2 000 rannych żołnierzy, wobec 5 000 zabitych i rannych żolnierzy irackich. W tym samym dniu, korzystając z krótkoterminowej poprawy pogody, Irak użył broni chemicznej, rozpylając ją nad półwyspem z samolotu Pilatus PC-7. 4 lutego ponownie poprawiła się pogoda, którą irackie lotnictwo wykorzystało do bombardowań dywanowych irańskich pozycji przez bombowce Tu-16 i Tu-22. Kontynuowano masowe ostrzeliwanie irańskich pozycji, w tym przy użyciu amunicji chemicznej. 21 lutego rozpoczęła się iracka kontrofensywa, skomplikowana przez lawinę błotną, w wyniku której czołgi utknęły w błocie oraz stosowanie masek gazowych przez żołnierzy, co ograniczało ich pole widzenia. W tych warunkach oddziały irackie poruszały się z prędkością nie większą niż 5 kilometrów dziennie. Południowa kolumna sił irackich zdołała odepchnąć siły irańskie z powrotem do Fao, ale 23 lutego irackie czołgi zostały zatrzymane przez Irańczyków, którzy używali pocisków przeciwpancernych. Przez 4 dni wojska irańskie zostały wyparte na odległość 20 km. Utrata kontroli nad Półwyspem Fao przez Irak wywołała poważne obawy ze strony USA oraz ZSRR jako zapowiedzi możliwej porażki Iraku. Zwycięstwo Iranu w wojnie znacznie skomplikowałoby sytuację w Zatoce Perskiej i doprowadziłoby do bezpośredniej interwencji w konflikt mocarstw. 24 lutego 1986 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ  przyjęła rezolucję nr 582 wzywającą do natychmiastowego zawieszenia broni. Na początku marca 1986 roku Irak, przy wsparciu artylerii i broni chemicznej wznowił ofensywę na obszarze Fao. Irakijczykom udało się zniszczyć jeden z dwóch mostów pontonowych przez rzekę Shatt al-Arab. Na bagnach, które dawały Irańczykom przewagę w obronie, ofensywa iracka zakończyła się 13 marca. Iran stracił około 10 000 zabitych i 25 000 rannych żołnierzy, wobec 3 000 zabitych, 9 000 rannych i 1 500 więtych do niewoliżołnierzy irackich. Irak stracił także 60 czołgów, 50 pojazdów opancerzonych, 40 sztuk artylerii oraz 20 samolotów. Następnie do końca 1986 roku walki na obszarze Półwyspu Fao nabrały charakteru pozycyjnego.
Schemat operacji Karbala-4

Schemat irańskiej operacji Karbala-4

Irańska ofensywa w Basrze

Nie mogąc zaatakować Bagdadu, pod koniec 1986 roku irańskie dowództwo zaczęło opracowywać plan kolejnego ataku na Basrę. Teheran wierzył, że upadek Basry, drugiego co do wielkości miasta w Iraku, wywoła powstanie szyickie i obalenie Saddama Husajna. Ze względu na spory między KSIR, a reguralną armią dotyczące sposobu prowadzenia ofensywy była ona wielokrotnie przekładana. Biorąc pod uwagę brak czasu spowodowany zmęczeniem społeczeństwa irańskiego po wojnie i kryzysem gospodarczym, ajatollah Chomeini zażądał zakończenia wojny przed świętami Novruz (31 marca 1987 roku), a w wyniku taktyki operacji wybrano atak frontalny w pasie o długości 40 km, co wymagało mniej czasu. Część żołnierzy irańskich miała przepłynąć rzekę Shatt al-Arab w regionie Choramszahr, aby uderzyć na Basrę od tyłu z tyłu. Ofensywa, nazwana Karbala-4, rozpoczęła się w nocy 26 grudnia 1986 roku. Wojska irańskie po zdobyciu wyspy Um al-Rasas wylądowały na mostach pontonowych na irackim wybrzeżu Shatt al-Arab. Irańczycy nie zdołali przebić się jednak przez linię irackiej obrony. Wkrótce przyczółek irański na wybrzeżu został zniszczony przez 7. Korpus Armii Iraku, przy wsparciu Sił Powietrznych, które zaatakowały siły irańskie naobu flankach. Do 27 grudnia Irańczycy zostali wyparci na swoje pierwotne pozycje. Niepowodzenie ofensywy zaostrzyło walkę o władzę w Teheranie. W ciągu całego roku nadal trwała "wojna tankowców". Działania stron w 1986 roku spowodowały znaczne szkody w przemyśle naftowym obu krajów. Produkcja ropy w Iranie spadła o 5 procent, a eksport o 8 procent, podczas gdy Irakowi udało się zwiększyć produkcję i eksport odpowiednio o 15 i 30 procent. Spadek cen ropy i ograniczenie rabatów dla nabywców ropy stanowiły poważny cios dla gospodarki irańskiej.
Schemat iranskiej operacji Karbala-5

Schemat irańskiej operacji Karbala-5

Oblężenie Basry

8 stycznia 1987 roku Iran wznowił ofensywę na wschód od Basry, znaną jako Karbala-5. W obszarze kanału przeciwpancernego Irakijczycy mieli głęboką i dobrze ufortyfikowaną linię obrony. W nocy 9 stycznia irańska 92 Dywizja Pancerna zbliżyła się do pozycji 8 irackiej Dywizji Piechoty na północ od kanału, podczas gdy jednostki KSIR przekraczające sztuczne jezioro połączone z kanałem, wylądowały na tyłach jednostek irackich. Na południe od kanału podczas walk z przeważającym liczebnie wrogiem, iracka 11. Dywizja została zmuszona do wycofania się 3 km do Basry. Biorąc pod uwagę znaczną przewagę liczebną Irańczyków, kontratak iracki zawiódł. 8. Iracka Dywizja Piechoty poniosła znaczne straty i wycofała się w nieładzie, jej dowódca generał Ibrahim Ismail poddał się. Irackie siły powietrzne straciły 6 samolotów od ognia irańskiej obrony przeciwlotniczej, w tym 1 bombowiec Tu-16. 11 stycznia za zgodą dowódcy 3 Korpusu Generalnego Tala ad-Duri 11. Dywizja Piechoty wycofała się za kanał. Wojska irańskie znalazły się 16 km od Basry i mogły prowadzić ostrzał. Sukces ofensywy irańskiej pociągnął za sobą przetasowania w dowództwie irackim, generał Tala ad-Duri, działając bez pozwolenia Saddama Husajna i szef sztabu generalnego, generał Dhanun, stracili swoje stanowiska. Nowy dowódca 3. Korpusu, generał Diah al-Din Jamal, otrzymał teraz osobiście instrukcje od Saddama. Prezydent Iraku z ministrem obrony Adnanem Heyrallahema szef sztabu generalnego, generał Saladin Aziz. 12 stycznia 1987 roku Irak wznowił "wojnę miast”. Bombardowania oraz ataki rakietowe na irańskie miasta były kontynuowane. W odpowiedzi Iran wznowił ataki artyleryjskie i rakietowe na cele w Iraku. Zastój w rejonie Basry został wykorzystany przez irańskie dowództwo do uderzenia na Mandali. Ofensywa, nazwana Karbala-6, rozpoczęła się w nocy 14 stycznia. Irańczykom udało się zająć wiele terenu w regionie Mandali, jednak podczas irackiego kontrataku irańskie czołgi Typ 59 oraz Typ 69 odniosły ciężkie straty od ognia irackich T-72 i następnie wycofały się. Czołgi irackie nie mogły jednak rozwinąć pełnej ofensywy z powodu użycia przez irańskie jednostki pocisków przeciwpancernych i wycofały się.

18 stycznia 1987 roku rozpoczęła się iracka kontrofensywa w rejonie Basry co spowodowało likwidację dwóch irańskich przyczółków nad rzeką Shatt al-Arab do 21 stycznia. 21 stycznia prezydent Iraku Saddam Husajn zwrócił się do narodu irańskiego drogą radiową i zaproponował zawarcie rozejmu w sprawie warunków wycofania wojsk i powrotu na przedwojenne granice, wymianę więźniów oraz zawarcie paktu o nieagresji. Pomimo wysiłków dyplomatycznych Iraku, który próbował wykorzystać ZSRR oraz ChRL do wywarcia nacisku na Teheran, 23 stycznia przywódcy Iranu odmówili rozejmu. 29 stycznia ofensywa irańska została wznowiona. Kosztem ciężkich strat jednostki Korpusu Strażników Islamskiej Rewolucji (KSIR) zdołały zająć pozycje 12 kilometrów od Basry. W odpowiedzi irakijczycy rozpoczęli zmasowany ostrzał artyleryjski pozycji Iranu oraz wykorzystali toksyczne substancje, które zostały zrzucone z samolotów Ił-7617 lutego bojownikom KSIR udało się przebić przez iracką obronę w wielu miejscach, po czym wojska irackie wycofały się na ostatnią linię obrony 8 km od Basry. Obronę Iraku komplikowało zachowanie szefa sztabu generalnego, generała Aziza, który w warunkach sukcesów Iranu wykazywał zmieszanie i niezdecydowanie. 23 lutego Irańczycy rozpoczęli ofensywę na ostatnią linię obrony Iraku, lecz wojska irackie dzięki użyciu czołgów skutecznie ją zatrzymały. 26 lutego zakończyła się operacja Karbala-5. Zmienił się szef Sztabu Generalnego Iraku, w miejsce Aziza pojawił się generał Nizar al-Khazraji, który miał reputację wykwalifikowanego stratega. W marcu wojska irańskie przygotowywały się do zdecydowanej ofensywy, ale miały trudności z zaopatrzeniem. W nocy 7 kwietnia Iran wznowił atak na Basrę. Dzięki użyciu przez Irak czołgów, polowych wyrzutni rakietowych oraz artylerii nacierającym Irańczykom ponownie nie udało się przebić przez obronę Iraku. 9 kwietnia Iran po raz pierwszy użył broni chemicznej przeciwko Irakijczykom (gazu Fosgenowego), ale wojska irackie odniosły minimalne straty. W odpowiedzi Irak użył Iperytu. W połowie kwietnia 1987 roku Irańska ofensywa na Basrę ustała. Iran stracił około 40 000 zabitych i 80 000 rannych, w porównaniu do 10 000 zabitych, 1 700 jeńców, 150 czołgów oraz 10 samolotów irackich. z Iraku. Niepowodzenie irańskiego ataku na Basrę spowodowało spadek ducha walki jednostek irańskich. W tych warunkach irańscy przywódcy postanowili powrócić do wojny na wyczerpanie, kontynuując kampanię w powietrzu i na morzu.
USS Stark

Płonąca fregata rakietowa USS Stark po trafieniu pociskami rakietowymi Exocet

Kontynuacja "wojny tankowców"

W kwietniu 1987 roku Iran rozmieścił dwie baterie pocisków przeciwokrętowych HY-2 w Cieśninie Hormuz i zintensyfikował patrole jednostek pływających. Przy najmniejszych podejrzeniach irańskie okręty otwierały ogień do obcych statków handlowych. Ataki powietrzne irackich sił powietrznych na tankowce trwały, wiosną 1987 roku Irakijczykom udało się uszkodzić 30 statków. Oprócz pocisków Exocet, Irak zakupił radzieckie pociski Ch-29 i aktywnie z nich korzystał, w tym do niszczenia irańskich platform wierniczych w Zatoce Perskiej. Eksport irańskiej ropy spadł o 20%. Za pomocą patroli morskich Iranowi udało się zatopić lub uszkodzić 20 statków. Z powodu braku części zamiennych i pocisków rakietowych Maverick Irańskie siły powietrzne praktycznie nie brały udziału w "wojnie tankowców". 17 maja 1987 roku iracki samolot w wyniku pomyłki wystrzelił dwa pociski "Exocet" w kierunku amerykańskiej fregaty rakietowej typu Oliver Hazard Perry USS Stark (FFG-31). W wyniku wybuchu i pożaru śmierć poniosło 37 marynarzy, 21 zostało rannych, a okręt został poważnie uszkodzony, ale zdołał o własnych siłach dopłynąć do bazy marynarki wojennej USA w Bahrajnie. Okręty amerykańskie znajdowały się w Zatoce Perskiej, aby strzec wybrzeży Arabii Saudyjskiej. Saddam Husajn przyznał się do błędu i wysłał do prezydenta USA Ronalda Reagana osobisty list z przeprosinami, a także wypłacił odszkodowanie. Przez długi czas uważano, że samolotem, który przeprowadził atak, był Miraż F1, ale w rzeczywistości był to zmodyfikowany do przenoszenia broni morskiej zdobyczny samolot dyspozycyjny Sokół 50, należący wcześniej do rządu irańskiego.
Łodzie KSIR patrolujące Zatokę Perską

Łodzie motorowe irańskiego Korpusu Strazników Islamskiej Rewolucji patrolujące Zatokę Perską

Konfrontacja w zatoce

Wzrost obecności zagranicznej na wodach Zatoki Perskiej zagroził Iranowi inwazją państw zachodnich. 17 lipca 1987 roku Francja zerwała stosunki dyplomatyczne z Iranem z powodu schwytania francuskich dziennikarzy w stolicy Libanu, Bejrucie i wysłała grupę lotniczą do Zatoki Perskiej. Francuski sztab generalny poważnie rozważył możliwość zbombardowania irańskich instalacji naftowych. 21 lipca Stany Zjednoczone rozpoczęły operację "Mocne Intencje" (ang. Earnest Will) polegającą na eskortowaniu amerykańskich tankowców w Zatoce Perskiej. Po wzmocnieniu sił USA dysponowały w zatoce 50 okrętami oraz 170 samolotami na pokładzie 2 lotniskowców, podczas gdy Iran miał tylko 4 fregaty, 1 korwetę, 10 kutrów rakietowych oraz 3 przestarzałe niszczyciele, a także około 40 samolotów. Stany Zjednoczone niezdolne do rozmieszczenia baz w Kuwejcie i Arabii Saudyjskiej, umieściły 2 pływające bazy zamaskowane jako barki. 4 sierpnia Iran rozpoczął manewry sił powietrznych i morskich w Zatoce Perskiej. 30 sierpnia 1987 roku Irackie siły powietrzne wznowiły bombardowanie irańskich tankowców, powodując uszkodzenia 10 statków w ciągu kilku dni. We wrześniu ataki osiągnęły najwyższą intensywność: w Iraku ich liczba w miesiącu wynosiła 41, a w Iranie 17. 21 września 1987 irański okręt wojenny został zaatakowany przez amerykańskie śmigłowce podczas próby postawienia min 80 km od wybrzeży Bahrajnu. Podczas lądowania komandosów Navy SEALs na okręcie zginęło 5 irańskich marynarzy. Po przeszukaniu jednostki amerykanie ją zatopili. Po ataku irańskich łodzi motorowych obsadzonych przez KSIR na brytyjski tankowiec przedstawicielstwo Iranu w Londynie zostało zamknięte. Iran kontynuował ataki na statki amerykańskie, w tym na pływającą bazę w zatoce. W tych warunkach prezydent USA Ronald Reagan zarządził operację odwetową. 19 października 1987 roku podczas operacji "Zwinny Łucznik" (ang. "Nimble Archer") marynarka wojenna USA ostrzelała dwie irańskie platformy wiertnicze, niszcząc jedną z nich. W odpowiedzi Iran wznowił ataki rakietowe na Kuwejt. Emir Kuwejtu Jaber III został zmuszony do rozmieszczenia amerykańskich żołnierzy i okrętów w Kuwejcie. Obawiając się starcia ze Stanami Zjednoczonymi, patrole morskie KSIR unikały atakowania eskorty tankowców. Irackie siły powietrzne kontynuowały naloty na irańskie instalacje naftowe, w wyniku których Iran zaczął odczuwać niedobór paliwa. 7 grudnia Iran zatrzymał ataki rakietowe Kuwejt.

Stabilizacja linii frontu i koniec "wojny miast"

Biorąc pod uwagę trudną sytuację gospodarczą, brak sprzętu, wzrost liczby dezercji i zbliżające się wybory parlamentarne, Iran nie był w stanie rozpocząć ofensywy na pełną skalę. Na początku 1988 roku front się ustabilizował. Uśpienie na froncie irackie dowództwo wykorzystało do utworzenia nowych dywizji, budowy tras transportowych i większych ćwiczeń na terenach podmokłych - właśnie taki krajobraz otaczał Półwysep Fao, który Irak planował wyzwolić z sił irańskich. Siły lądowe Iraku liczyły około 800 000 żołnierzy (8 korpusów armii) i praktycznie przewyższyły liczbę żołnierzy irańskich. Natomiast Irackie Siły Powietrzne kontynuowały naloty na tankowce i obiekty irańskiego przemysłu naftowego. 27 lutego siły powietrzne Iraku z powodzeniem zbombardowały rafinerię ropy naftowej w Teheranie. Ponadto Irak wznowił nocne bombardowanie miasta samolotami Tu-22 i MiG-25, tracąc 2 Tu-22 i 3 MiG-25. Iran odpowiadał atakami rakietowymi na Bagdad i Tikrit, choć z mniejszą intensywnością niż Irak. Ajatollah Chomeini został ewakuowany ze stolicy Iranu pod pretekstem leczenia. 20 kwietnia 1988 roku z powodu wyczerpania zapasów pocisków po obu stronach, "wojna miast” ostatecznie się zakończyła. W ostatnim etapie zmarło około 1 500 obywateli Iranu i 300 obywateli Iraku.
Iracka ofensywa Święty Ramadan

Iracka ofensywa "Święty Ramadan"

Walki w irackim Kurdystanie, druga bitwa o Fao

13 marca 1988 roku Iran rozpoczął kolejną ofensywę w irackim Kurdystanie w pobliżu zapory Dukan. Irańczycy skoncentrowali znaczne siły na tym sektorze frontu, w tym do 1 200 czołgów. 14 marca wojska irańskie zajęły elektrownię wodną Dukan i miasto Halabdża. Na polecenie Saddama Husajna Halabdża została poddana ostrzałowi i bombardowaniu z powietrza. 16 marca iracki samolot myśliwski MiG-23 zrzucił na miasto napalm, po czym samoloty Pilatus PC-7 zrzuciły Tabun, Fosgen, Sarin oraz Iperyt. W wyniku bombardowania Halabdży Irańczycy stracili około 3 000 zabitych i około 10 000 rannych. Ofensywa irańska została zatrzymana, jednak Irak nie rozpoczął tam kontruderzenia lądowego ze względu górzysty krajobraz nienadający się do prowadzenia walki.

Zamiast tego, po długim spotkaniu z dowódcą armii Saddam Husajn rozpoczął uderzenie w kierunku Półwyspu Fao. Aby odwrócić uwagę irańskich sił, Irak wysłał posiłki do Kurdystanu. Tymczasem pod osłoną nocy i przy ciszy radiowej Irak skoncentrował w rejonie Fao 100 000 żołnierzy, 2 500 pojazdów opancerzonych (w tym 1 200 czołgów) oraz 1 400 dział i wyrzutni rakietowych. Iran był w stanie przeciwstawić jedynie 20 000 żołnierzy, 100 czołgów oraz 140 dział. Ofensywa iracka została podjęta pierwszego dnia świętego miesiąca Ramadanu. Operacja o nazwie "Święty Ramadan" (arab. "Ramadan al-Mubarak”) rozpoczęła się rano 17 kwietnia 1988 roku. Przy wsparciu artylerii i lotnictwa siły irackie przedarły się przez irańską obronę. Z rozkazu dowódcy operacji, na pozycje irańskie zrzucono broń chemiczną, ale z powodu zmiany kierunku wiatru obrażenia odnieśli żołnierze iraccy, z których około 200 zmarło. 18 kwietnia Półwysep Fao został wyzwolony. Irańczycy stracili 5 000 zabitych, a 10 000 zostało wziętych do niewoli, w porównaniu do 800 zabitych po stronie irackiej. Irak zdobył również dużą liczbę dział i pojazdów opancerzonych.
Jeńcy wojenni z Iranu

Schwytani podczas ofensywy irackiej jeńcy irańscy

Zakończenie wojny:

Ostatni etap wojny

25 maja 1988 roku Irak rozpoczął operację "Ufamy Bogu" (arab. "Tavakalna Ala Allah”) na wschód od Basry. Irak zgromadził około 150 000 żołnierzy, 3 000 pojazdów opancerzonych oraz 1 500 dział, podczas gdy Iran miał nie więcej niż 50 000 żołnierzy, 90 czołgów oraz 150 dział w tym sektorze frontu. Ofensywa iracka rozpoczęła się o świcie. Przy wsparciu broni chemicznej przełamano obronę Iranu. 26 maja Irańczycy zostali wyparci z powrotem na granicę. Podczas walk w rejonie Basry Irańczycy stracili około 6 000 zabitych. Podczas odwrotu wojska irańskie porzuciły dużą liczbę broni i amunicji. 27 maja Irakijczycy weszli do Iranu, ale z powodu braku rozkazów wstrzymali dalsze natarcie. Po długiej dyskusji dowództwo irackie postanowiło uderzyć na północnej i południowej części frontu. Saddam Husajn działał ostrożnie i chciał jak najszybciej zakończyć wojnę. Morale żołnierzy irańskich znacznie się obniżyło. W dniu 13 czerwca Iran przeprowadził kontratak na pozycje irackie w strefie przygranicznej i odzyskał część swojego terytorium, ale wkrótce wojska irańskie ponownie uderzyły. 15 czerwca rozpoczęła się ofensywa wojsk rządowych w irackim Kurdystanie, podczas której udało im się odbić zaporę Dukan z rąk irańskich. Bagdad wynegocjował także rozejm z rebeliantami kurdyjskimi. 18 czerwca wojska irackie, przy wsparciu 20 000 bojowników grupy irańskich rebeliantów, rozpoczęły ofensywę w regionie miasta Mehran, mające na celu odwrócenie uwagi żołnierzy irańskich. Do 22 czerwca żołnierzom irackim i bojownikom irańskim udało się pokonać 20 km terytorium Iranu. 25 czerwca Irak rozpoczął operację Ufamy Bogu-2 w pobliżu pola Majnun. Dzięki wsparciu artylerii i lotnictwa, amunicji chemicznej i sił szturmowych Irakijczykom udało się całkowicie zająć wyspy Majnun i do 28 czerwca całkowicie wyprzeć Irańczyków z ich pozycji na bagnach.

12 lipca 1988 roku Irak rozpoczął operację "Ufamy Bogu-3" w rejonie miasta Dehloran. W tej części frontu wojska irackie miały około 140 000 żołnierzy, 1 000 czołgów oraz 1 000 sztuk artylerii. 13 lipca przełamano obronę Iranu, Irakijczycy przekroczyli granicę i zajęli Dehloran. Iran stracił 10 000 zabitych i rannych, ponadto 5 000 żołnierzy i bojowników zostało wziętych do niewoli. Podczas odwrotu Irańczycy porzucili 570 pojazdów opancerzonych i 320 dział. Jednostki irańskie pozostające w Khuzestanie miały nie więcej niż 200 czołgów. Saddam Husajn zażądał, aby Iran natychmiast wycofał wojska z irackiego Kurdystanu. W nocy 15 lipca w Teheranie rozpoczęło się posiedzenie Rady Bezpieczeństwa. Ajatollah Chomeini nie był obecny na spotkaniu. W wyniku wyczerpania zasobów ludzkich i finansowych, niechęci społeczeństwa irańskiego do kontynuowania wojny, opłakanego stanu sił powietrznych i marynarki wojennej oraz zwiększonej izolacji międzynarodowej, przywódcy Iranu postanowili wycofać wojska z irackiego Kurdystanu i zawrzeć rozejm z Irakiem. 15 lipca irańscy żołnierze zaczęli opuszczać iracki Kurdystan.

17 lipca 1988 roku w kolejną rocznicę objęcia władzy przez partię BAAS w Iraku, prezydent Iraku Saddam Husajn ogłosił warunki zawieszenia broni: rozpoczęcie bezpośrednich negocjacji między oboma krajami, oczyszczenie rzeki Shatt al-Arab, gwarancje swobodnego przepływu irackich statków w Zatoce Perskiej oraz nieatakowanie przez Iran statkow w zatoce i wymiana jeńców. Na znak dobrej woli siły irackie wycofały się do granicy. Tego samego dnia prezydent Iranu Ali Chamenei wysłał list do Sekretarza Generalnego ONZ, w którym zatwierdził przyjęcie rezolucji nr 598 Rady Bezpieczeństwa ONZ. 19 lipca Tarik Azis w imieniu Bagdadu wyraził zadowolenie z inicjatywy pokojowej Iranu, ale powiedział, że dopóki nie otrzyma podtwierdzenia, walki będą kontynuowane. Tego samego dnia, podczas walk powietrznych nad wyspą Khark, Irańczycy stracili jednego F-4 Demon i dwa F-14 Kocur, co zmusiło irańskie siły powietrzne do przerwania lotów bojowych w celu uratowania pozostałych samolotów.

Rozmowy pokojowe w Nowym Jorku utknęły w martwym punkcie, nigdy się nie rozpoczęły, ponieważ irańska delegacja odmówiła spotkania z Irakiem pod pretekstem nieuznania przez Iran reżimu Saddama Husajna. W tych warunkach dowództwo irackie wznowiło ofensywę, 22 lipca 1988 roku rozpoczęła się operacja "Ufamy bogu-4" na obszarach Kasre Szirin i Choweiz. Przez 4 dni armii irackiej udało się pokonać 50 km i wziąć do niewoli 8 000 jeńców. Kasre Szirin i Choweiz zostały zdobyte, żołnierze iraccy dotarli nad brzeg rzeki Karun. Pierwsza runda negocjacji odbyła się 26 lipca, podczas której, oprócz już wyrażonych warunków, strony potwierdziły chęć powrotu na granice ustanowione w Umowie Algierskiej z 1975 roku. Tego samego dnia irackie samoloty zbombardowały irańskie zakłady przemysłu naftowego i niedokończoną elektrownię atomową Buszer. 6 sierpnia Iran zgodził się na bezpośrednie rozmowy pokojowe. Tego samego dnia Saddam Husajn ogłosił zwycięstwo w wojnie i wejście w życie rozejmu. W dniu 7 sierpnia jego warunki zostały uzgodnione z Iranem. Zawieszenie broni oficjalnie weszło w życie 20 sierpnia 1988 roku kończąc wieloletnią krwawą wojnę iracko-irańską.
Pomnik Męczenników Bagdad

Pomnik Męczenników w stolicy Iraku Bagdadzie poświęcony ofiarom wojny iracko-irańskiej

Skutki wojny:

Wojna miała tragiczne konsekwencje dla obu stron konfliktu. Z ich punktu widzenia żadna ze stron nie odniosła zwycięstwa. W wyniku konfliktu zginęło około 180 000 żołnierzy irackich oraz 500 000 żołnierzy i bojowników irańskich, a także co najmniej 20 000 cywilów. Około 1,5 mln ludzi zostało rannych po obu stronach. Strony poniosły także znaczne straty materialne: 4 600 czołgów (2 500 irackich i 2 100 irańskich), 1 650 sztuk artylerii, 485 samolotów (305 irackich i 180 irańskich), 30 okrętów wojennych. Ogromne szkody zostały wyrządzone gospodarkom obu krajów. Irak stracił łącznie 342 mld dolarów i zwiększył swój dług zagraniczny o 110 mld. Iran stracił około 645 mld dolarów.

W momencie zakończenia wojny Irak posiadał największą armię wśród krajów Zatoki Perskiej. Roszczenia Bagdadu o przywództwo w regionie wzbudziły obawy państw krajów Zatoki Perskiej, co doprowadziło do zwiększenia ich budżetu wojskowego. Sukces spowodowany udanym zakończeniem wojny skłonił Saddama Husajna do podjęcia decyzji o Inwazji na Kuwejt w 1990 roku, co miało katastrofalne konsekwencje dla Iraku. Wojna przyczyniła się do wzmocnienia reżimów w Iraku i Iranie. Po wojnie sytuacja w regionie uległa wzmocnieniu w przypadku takich graczy, jak USA, Arabia Saudyjska, Francja i Wielka Brytania. Podczas wojny rozpoczął się nowy etap w stosunkach iracko-radzieckich.

Źródła:

Michał Iljin (dyskusja) 22:39, gru 29, 2019 (UTC)IljinM.

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.